Zakat Saham & Unit Trust: Cara Kira Zakat Pelaburan Patuh Syariah

Ramai pelabur patuh Syariah tahu zakat pendapatan dan zakat simpanan, tetapi kurang pasti bagaimana zakat dikira untuk saham dan unit trust. Artikel ini menerangkan cara kira zakat pelaburan patuh Syariah — saham, unit trust, tunai dalam akaun broker dan dividen — menggunakan contoh ilustrasi sahaja. Semua angka di sini adalah anggaran untuk rujukan; nisab dan kaedah sebenar boleh berbeza mengikut negeri, jadi sahkan dengan pusat zakat negeri anda sebelum membayar.

Jawapan Ringkas

Saham dan unit trust patuh Syariah wajib dizakat apabila nilainya cukup nisab dan cukup haul. Kadar zakat ialah 2.5% daripada nilai yang layak dizakat.

• Saham patuh Syariah: nilai pasaran semasa dikira, bukan harga belian.
• Unit trust patuh Syariah: nilai semasa unit (NAV × bilangan unit) dikira.
• Tunai dalam akaun broker/pelaburan: turut dikira sebagai sebahagian harta pelaburan.
• Dividen yang diterima dan belum dibelanjakan: turut dikira.

Untuk mengira dengan cepat, guna Kalkulator Zakat Saham & Unit Trust. Ia memberi anggaran awal sahaja — jumlah akhir tertakluk kepada keputusan pusat zakat negeri anda.

Bila Zakat Saham & Unit Trust Wajib?

Zakat pelaburan patuh Syariah wajib apabila memenuhi syarat berikut:

• Cukup nisab: nilai pelaburan mencapai atau melebihi nisab (lazimnya dirujuk kepada nilai 85 gram emas, sama seperti asas zakat simpanan).
• Cukup haul: pelaburan itu dipegang selama satu tahun hijrah penuh.
• Milik penuh: pelaburan itu benar-benar milik anda, bukan dana amanah atau simpanan pihak lain.

Jika nilai pelaburan anda tidak cukup nisab pada tarikh haul, tiada zakat perlu dibayar untuk tahun tersebut.

Kenapa "Patuh Syariah" Penting?

Kalkulator dan panduan ini fokus kepada saham dan unit trust patuh Syariah — dana dan sekuriti yang disaring mengikut garis panduan Suruhanjaya Sekuriti atau pengawal selia dana berkenaan. Bagi pelaburan yang tidak patuh Syariah atau bercampur, sesetengah pihak berkuasa zakat dan pandangan fiqh memerlukan langkah tambahan seperti pembersihan pendapatan (istibra') sebelum layanan zakat biasa dikira. Artikel ini tidak membincangkan kaedah pembersihan tersebut secara terperinci — jika portfolio anda bercampur, rujuk pusat zakat negeri atau pihak berkuasa agama yang anda percayai.

Untuk instrumen seperti ASB/ASN, keputusan Majlis Fatwa Kebangsaan mengharuskan pelaburan tersebut, tetapi layanan zakatnya tetap perlu disemak berasingan kerana kaedah pengiraan boleh berbeza mengikut negeri. Untuk konteks ASB secara umum, baca sumber rasmi ASNB atau rujuk pihak berautoriti agama yang anda percayai, kemudian sahkan layanan zakat ASB anda dengan pusat zakat negeri.

Apa Yang Dikira Dalam Zakat Pelaburan?

Empat komponen biasa yang diambil kira:

• Saham patuh Syariah: nilai pasaran semasa (harga saham semasa × bilangan unit), bukan harga belian asal.
• Unit trust patuh Syariah: nilai aset bersih (NAV) semasa, boleh disemak melalui penyata tahunan atau platform pelaburan anda.
• Tunai dalam akaun broker atau akaun pelaburan: baki tunai yang belum dilaburkan tetapi berada dalam akaun pelaburan anda.
• Dividen yang diterima: dividen atau agihan yang sudah masuk akaun anda dan belum dibelanjakan pada tarikh haul.

Jika anda ingin faham cara membaca dokumen dana sebelum menilai portfolio, baca Cara Baca Fund Factsheet Unit Trust Sebelum Melabur.

Kaedah Kiraan Yang Digunakan

Untuk pelabur individu, kaedah yang paling biasa digunakan ialah kaedah nilai pasaran penuh: jumlahkan nilai semasa semua komponen di atas pada tarikh haul, kemudian darab dengan 2.5% jika cukup nisab.

Nilai layak zakat = Saham patuh Syariah + Unit trust + Tunai dalam akaun broker + Dividen

Zakat kasar = Nilai layak zakat × 2.5% — dikira hanya jika nilai layak zakat mencapai nisab.

Zakat akhir = Zakat kasar − Zakat yang sudah dibayar (contohnya jika sebahagian zakat sudah ditolak oleh platform broker atau sudah dibayar berasingan). Jumlah akhir tidak boleh menjadi negatif.

Sesetengah pihak berkuasa zakat membezakan pelaburan mengikut niat pemegangan — untuk dagangan aktif (jual beli kerap) berbanding simpanan jangka panjang — dengan kaedah kiraan yang sedikit berbeza. Artikel dan kalkulator ini menggunakan kaedah nilai pasaran penuh sebagai anggaran umum; sahkan kaedah yang terpakai kepada anda dengan pusat zakat negeri.

Contoh Kiraan 1: Pelabur Unit Trust Bulanan

Katakan anda melabur secara berkala dalam unit trust patuh Syariah dan pada tarikh haul, nilai portfolio anda seperti berikut: unit trust RM45,000, tunai dalam akaun broker RM3,000, dividen belum dibelanja RM800.

Andaikan nisab (contoh ilustrasi) ialah RM30,000.

• Nilai layak zakat = RM45,000 + RM3,000 + RM800 = RM48,800

• Cukup nisab (RM48,800 ≥ RM30,000), jadi zakat dikira.

• Zakat = RM48,800 × 2.5% = RM1,220

Jika anda baru bermula dan tertanya-tanya cara masukkan wang secara berkala atau sekali gus, baca Lump Sum vs DCA Unit Trust sebagai bacaan tambahan pelaburan — bukan sebagai panduan zakat.

Contoh Kiraan 2: Saham Dengan Zakat Sudah Dibayar Sebahagian

Katakan anda memiliki saham patuh Syariah bernilai RM60,000 dan dividen RM1,200 belum dibelanja. Sepanjang tahun, anda sudah membayar zakat sebanyak RM500 secara berasingan (contohnya melalui potongan platform broker tertentu). Andaikan nisab RM30,000.

• Nilai layak zakat = RM60,000 + RM1,200 = RM61,200

• Cukup nisab, jadi zakat kasar dikira.

• Zakat kasar = RM61,200 × 2.5% = RM1,530

• Zakat akhir = RM1,530 − RM500 = RM1,030

Guna Kalkulator Zakat Saham & Unit Trust

Daripada mengira manual, guna Kalkulator Zakat Saham & Unit Trust untuk memasukkan nilai saham patuh Syariah, unit trust, tunai broker, dividen dan zakat yang sudah dibayar. Kalkulator akan menunjukkan jumlah layak zakat, status nisab dan anggaran zakat perlu dibayar.

Jika anda juga memiliki emas simpanan atau wang tunai dalam bank, kira secara berasingan menggunakan Kalkulator Zakat Emas & Perak dan Kalkulator Zakat Simpanan. Semua kalkulator ini memberi anggaran awal sahaja.

Jika anda juga menyimpan emas, perak atau barang kemas, baca Zakat Emas & Perak. Untuk baki tunai di bank, akaun broker yang sudah dipindahkan keluar, atau fixed deposit, gunakan panduan Zakat Simpanan Bank sebagai semakan berasingan.

Untuk membezakan nilai pasaran portfolio daripada kos membeli atau menjual saham, semak dahulu status saham patuh Syariah melalui senarai rasmi SC, kemudian gunakan Kalkulator Kos Beli/Jual Saham Bursa. Anggaran fi transaksi itu bukan pengiraan zakat; jumlah zakat tetap perlu mengikut kaedah dan nilai semasa yang ditetapkan pihak berkuasa zakat negeri.

Zakat ASB Secara Khusus: Skim Zakat Khultah ASNB (Kelas A vs Kelas B)

Ramai penyimpan ASB tertanya-tanya sama ada zakat perlu dikira sendiri seperti saham dan unit trust biasa, atau ASNB sudah menguruskannya. Jawapannya bergantung kepada kelas akaun ASB anda.

Sejak 25 Mei 2026, ASNB memperkenalkan struktur dua kelas untuk dana harga tetapnya (termasuk ASB), menurut halaman rasmi ASNB Zakat Khultah Class B (dicapai Ogos 2026; status maklumat ini masih "pending-review" dalam rekod DuitMap, jadi ia diberi atribusi dan tarikh di sini, bukan dinyatakan sebagai angka muktamad tanpa rujukan):

Opt-in dibuat mengikut dana, bukan mengikut pemegang unit — anda boleh pilih Kelas B untuk ASB tanpa menariknya sekali untuk dana ASNB lain yang anda pegang.

Kadar 2.57% — dan kenapa bukan 2.5%

Bagi pemegang Kelas B, ASNB memotong zakat pada kadar 2.57%, bukan 2.5% yang biasa digunakan untuk zakat harta lain. Sebabnya, menurut ASNB: asas penentuan haul zakat ialah kalendar Hijrah (354 hari), tetapi ASNB mengira mengikut kalendar Gregorian (365 hari). Kadar 2.5% diselaraskan kepada 2.57% untuk mengambil kira perbezaan 10–11 hari antara dua kalendar itu — pendekatan yang disebut ASNB selaras dengan cadangan Panel Penasihat Syariah PNB dan turut digunakan AAOIFI (FAS 9).

Apa yang dizakatkan — dan apa yang TIDAK: Kiraan al-Mustaghallat Kelas B dikenakan hanya ke atas agihan pendapatan (dividen) dan bonus, bukan ke atas modal atau baki simpanan pokok. Ini pembezaan paling penting: ayat seperti "zakat 2.57% atas simpanan ASB anda" adalah salah dan akan melebih-lebihkan jumlah zakat berkali ganda — 2.57% dikenakan atas jumlah agihan yang anda terima pada tahun itu, bukan atas jumlah simpanan ASB keseluruhan.

Contoh rasmi daripada ASNB: jika seorang pemegang unit menerima jumlah agihan pendapatan dan bonus sebanyak RM50,000, zakat yang perlu dibayar ialah 2.57% × RM50,000 = RM1,285.

Contoh kadar bersih yang turut diterbitkan ASNB (menggunakan kadar agihan TK2025 ASB sebanyak 5.75 sen seunit, yang disahkan dalam Laporan Tahunan ASB TK2025): 5.75% − (2.57% × 5.75%) = 5.60% kadar bersih selepas zakat untuk pemegang Kelas B.

Enam dana yang terlibat

Kaedah khultah 2.57% ini terpakai kepada semua dana harga tetap ASNB: ASB, ASB 2, ASB 3 Didik, ASM, ASM 2 Wawasan dan ASM 3 — bukan ASB sahaja. Untuk ASM 2 Wawasan, semak kadar terkini ASM2 2025. ASNB menyatakan sebabnya: harga unit tetap RM1.00 setiap dana ini, jadi tiada keuntungan modal apabila unit dijual/dibeli, hanya agihan pendapatan yang perlu dizakatkan.

Nisab dan haul di bawah kaedah khultah

Di bawah kaedah al-Mustaghallat secara khultah, nisab dinilai secara kolektif berdasarkan jumlah agihan kumpulan pemegang unit yang memilih Kelas B — bukan nisab peribadi anda seorang. Kaedah ini juga tidak memerlukan haul (genap setahun) menunggu sebelum zakat dikira; ia dipotong terus daripada agihan.

⚠ Ini penting untuk difahami: oleh sebab nisab dinilai secara kolektif di peringkat dana, potongan 2.57% Kelas B tidak semestinya sama dengan apa yang wajib ke atas anda secara peribadi mengikut kaedah zakat pelaburan biasa (nisab + haul peribadi, dibincangkan di atas). Ia satu skim pemotongan di peringkat penyedia, bukan pengiraan zakat peribadi lengkap anda. Jika anda memegang pelaburan lain (saham, unit trust, simpanan) yang perlu digabung untuk semak nisab peribadi, sahkan kedudukan keseluruhan dengan pusat zakat negeri anda.

Kelulusan hukum — 10 negeri, bukan semua

ASNB menyenaraikan kelulusan skim ini daripada Majlis Raja-Raja, Jawatankuasa Muzakarah MKI, dan jawatankuasa fatwa 10 negeri: Wilayah Persekutuan, Pulau Pinang, Pahang, Kelantan, Kedah, Melaka, Perak, Sabah, Terengganu dan Selangor. ASNB sendiri menyatakan "discussions are ongoing for approval in the remaining states" — jadi jangan anggap ia diluluskan di semua negeri; sahkan kedudukan negeri anda jika ia tidak tersenarai di atas.

Rebat cukai untuk zakat Kelas B — ya, tapi resit datang daripada PZN, bukan ASNB

Menurut bahagian "Tax rebate claim" pada halaman rasmi ASNB Zakat Khultah Class B yang sama (dicapai Ogos 2026; disahkan semula masih tersiar 21 Ogos 2026 dengan hash HTML sepadan 100% dengan semakan sebelumnya): pemegang unit Kelas B boleh menuntut rebat cukai bagi zakat yang dipotong secara automatik, menggunakan resit rasmi yang dikeluarkan oleh Pusat Zakat Negeri (PZN) berkenaan — bukan resit daripada ASNB sendiri. Ini selari dengan syarat subseksyen 6A(3) Akta Cukai Pendapatan 1967 [Akta 53] bahawa rebat zakat memerlukan bukti resit daripada "pihak berkuasa agama yang ditubuhkan di bawah mana-mana undang-undang bertulis"; PZN memenuhi syarat itu.

⚠ Tahun taksiran yang boleh dituntut ditentukan oleh tarikh transaksi zakat, bukan tarikh opt-in. ASNB memberi contoh khusus: potongan zakat ASB diproses secara automatik pada 1 Januari setiap tahun (tarikh agihan pendapatan dikreditkan), lalu dipindahkan kepada PZN dalam tempoh 5 hari bekerja berikutnya. Zakat yang dipotong pada 1 Januari 2027 disifatkan sebagai bayaran zakat bagi Tahun Taksiran 2027, dan rebatnya hanya boleh dituntut semasa e-Filing TT2027 (dibuat pada 2028) — bukan TT2026, walaupun opt-in dibuat dalam tahun 2026.

Resit dihantar oleh PZN terus ke e-mel yang didaftarkan dengan ASNB (bukan pos atau resit daripada ASNB), dan setakat 12 Jun 2026 ASNB menyenaraikan hanya tiga PZN sebagai sedia dari segi teknikal untuk terima bayaran ini — PPZ-MAIWP (Wilayah Persekutuan), MAIDAM (Terengganu) dan PKZ Pahang; PZN lain yang belum bersedia menerima bayaran secara automatik melalui PPZ-MAIWP sebagai lalai sehingga sistem mereka disiapkan.

Jika Anda Kelas A (Lalai) atau Belum Opt-in — Cara Kira Zakat ASB Sendiri

Jika akaun ASB anda masih di Kelas A (lalai bagi semua pemegang unit sedia ada) atau anda belum memilih untuk opt-in ke Kelas B, ASNB tidak memotong zakat bagi pihak anda — agihan pendapatan/bonus dibayar penuh, dan tanggungjawab mengira serta membayar zakat kekal di tangan anda, sama seperti saham dan unit trust patuh Syariah lain yang diterangkan dalam artikel ini.

Langkah-langkahnya:

1. Semak sama ada pusat zakat negeri anda melayan ASB sebagai zakat simpanan atau zakat pelaburan. Layanan ini boleh berbeza mengikut negeri — ASNB sendiri tidak menetapkan pengelasan ini, ia keputusan pihak berkuasa zakat negeri.
2. Kumpulkan nilai: baki simpanan ASB anda pada tarikh haul, ditambah dividen/bonus yang sudah masuk akaun tetapi belum dibelanjakan.
3. Semak cukup nisab dan haul, menggunakan kaedah yang sama seperti dijelaskan dalam seksyen "Kaedah Kiraan Yang Digunakan" di atas.
4. Kira zakat = nilai layak zakat × 2.5% jika ia dilayan sebagai zakat pelaburan/simpanan biasa (bukan kaedah khultah 2.57% ASNB, yang hanya terpakai kepada pemegang Kelas B).

Untuk anggaran pantas, guna Kalkulator Zakat Simpanan jika pusat zakat negeri anda melayan ASB sebagai simpanan, atau Kalkulator Zakat Saham & Unit Trust jika ia dilayan sebagai pelaburan. Kedua-dua kalkulator memberi anggaran awal sahaja.

Untuk memahami asas ASB itu sendiri sebelum menyemak layanan zakatnya, baca Apa Itu ASB? Fahami Fungsi, Dividen dan Cara Ia Berfungsi dan ASB Patuh Syariah Ke? Apa Yang Perlu Anda Faham. Untuk memahami cara kadar dividen dan bonus ASB diagihkan — asas yang dizakatkan di bawah kaedah khultah — baca Cara Kira Dividen ASB atau semak kadar terkini di Dividen ASB. Jika anda ingin lihat anggaran dividen bersih selepas potongan Kelas B untuk simpanan anda sendiri, guna Kalkulator Dividen ASB.

Kesilapan Biasa

• Guna harga belian, bukan nilai pasaran semasa. Zakat dikira atas nilai semasa pada tarikh haul, bukan modal asal.
• Lupa masukkan dividen yang belum dibelanja. Dividen yang masih berada dalam akaun anda turut dikira.
• Anggap saham konvensional dilayan sama seperti saham patuh Syariah. Portfolio bercampur memerlukan semakan tambahan — rujuk pusat zakat negeri.
• Lupa gabung dengan simpanan atau emas lain semasa semak nisab. Sesetengah panduan negeri menggabungkan jenis harta berbeza untuk menentukan sama ada cukup nisab.
• Guna nilai nisab lama. Nisab berubah mengikut harga emas semasa — semak nilai terkini.

Rujukan Rasmi

Sahkan nisab semasa, kaedah pengiraan dan status pelaburan patuh Syariah dengan pusat zakat negeri anda sebelum membuat bayaran. Antara rujukan rasmi:

• Pusat Pungutan Zakat MAIWP (Wilayah Persekutuan)
• Lembaga Zakat Selangor
• Majlis atau Lembaga Zakat negeri masing-masing
• Suruhanjaya Sekuriti Malaysia — senarai sekuriti patuh Syariah (untuk semak status patuh Syariah saham)

Zakat yang dibayar juga layak sebagai rebat cukai pendapatan individu — rujuk LHDN untuk syarat semasa.