Geran Probet vs Surat Kuasa Mentadbir: Beza, Siapa Keluarkan dan Bila Perlu

Jawapan ringkasnya:

• Geran probet ialah geran yang diberikan di bawah meterai Mahkamah Tinggi yang memberi kuasa kepada wasi yang dinamakan dalam wasiat untuk mentadbir pusaka. Ia hanya wujud apabila ada wasiat sah, dan ia hanya datang daripada Mahkamah Tinggi.
• Surat kuasa mentadbir ialah kuasa untuk mentadbir pusaka apabila tiada wasiat — atau apabila wasi yang dinamakan tidak boleh atau tidak mahu bertindak. Ia boleh datang daripada tiga pihak berbeza, bergantung kepada jenis dan nilai pusaka.

Ramai orang menganggap kedua-duanya datang daripada mahkamah. Itu tidak tepat, dan salah anggap itu boleh menyebabkan keluarga memfailkan di tempat yang salah.

Takrifan rasmi

Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Akta 97) mentakrifkan kedua-duanya dalam seksyen 2:

• "probate" — geran di bawah meterai Mahkamah yang memberi kuasa kepada wasi yang dinamakan untuk mentadbir pusaka pewasiat.
• "administration" — surat kuasa mentadbir yang dikeluarkan oleh Mahkamah, sama ada am, terhad atau dengan wasiat dilampirkan, yang memberi kuasa kepada orang yang dinamakan untuk mentadbir pusaka si mati mengikut undang-undang.

Nota kuat kuasa Akta 97 menyatakan Semenanjung Malaysia — 1 Februari 1960. Sabah dan Sarawak mempunyai peruntukan pentadbiran pusaka tersendiri yang tidak diliputi artikel ini.

Satu perbezaan yang perlu dijaga: skop Akta 97 memang Semenanjung, tetapi dua akta lain dalam artikel ini tidak dihadkan begitu. Akta 98 seksyen 3(1) menyatakan Bahagian II Akta itu berkuat kuasa di seluruh Malaysia, dan Akta 532 seksyen 17(1) bercakap tentang si mati yang meninggalkan harta alih di Malaysia. Jadi apa yang tertumpu kepada Semenanjung di sini ialah prosedur mahkamah yang diterangkan dan sokongan DuitMap — bukan jangkauan berkanun setiap akta itu. Jika harta berada di Sabah atau Sarawak, sahkan prosedur dengan pejabat berkenaan dan jangan andaikan langkah di bawah terpakai terus.

Panduan MyGovernment menyatakannya dengan lebih ringkas: Probet untuk melaksanakan isi kandungan wasiat; Surat Kuasa Mentadbir (Letters of Administration) untuk mentadbir dan mengagihkan harta pusaka apabila tiada wasiat.

Tiga pintu yang boleh mengeluarkan surat kuasa mentadbir

Ini bahagian yang paling kerap terlepas pandang.

Senarai ini bukan tafsiran DuitMap. PTPTN, sebagai contoh, menyenaraikan tepat tiga sumber yang sama apabila waris menuntut lebihan bayaran balik pinjaman si mati: geran surat kuasa mentadbir atau geran probet daripada Mahkamah Tinggi Malaya; surat kuasa mentadbir daripada Pejabat Tanah dan Daerah; atau surat kuasa pentadbiran daripada Amanah Raya Berhad di bawah seksyen 17 Akta Perbadanan Amanah Raya 1995.

Perlu diingat, laluan JKPTG boleh menghasilkan Perintah Pembahagian atau Surat Kuasa Mentadbir — JKPTG sendiri menyenaraikan borang E/F/T/HH sebagai hasil perbicaraan pusaka kecil. Yang mana satu bergantung kepada keadaan kes.

Wasiat sah menarik kes ke Mahkamah Tinggi

Seksyen 5(1) Akta 98 menyatakan tiada apa-apa dalam Akta itu menjejaskan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi untuk memberi probet bagi wasiat atau surat kuasa mentadbir dalam mana-mana kes si mati meninggalkan wasiat sah berhubung pusaka kecil atau sebahagian daripadanya.

Selaras dengan itu, MyGovernment mengkategorikan pusaka sebagai pusaka besar apabila nilainya melebihi RM5 juta atau si mati meninggalkan wasiat di bawah Akta Wasiat 1959 (bukan Islam) — dan meletakkannya di bawah bidang kuasa Mahkamah Tinggi Sivil.

Bagi laluan Amanah Raya pula, panduan rasmi menyebut salinan wasiat perlu dikemukakan "jika ada, prosedur berbeza".

Kenapa surat kuasa mentadbir lebih berat daripada probet

Perbezaan praktikal terbesar ialah jaminan.

Seksyen 35 Akta 97 menetapkan, melainkan Mahkamah memerintahkan sebaliknya:

• Bagi pentadbiran (dengan atau tanpa wasiat dilampirkan), penerima geran hendaklah memberi sekuriti bagi pentadbiran pusaka yang wajar — s.35(1)(a).
• Tiada sekuriti diperlukan jika nilai kasar pusaka tidak melebihi RM50,000 — s.35(1)(b).
• Sekuriti itu lazimnya berbentuk bon oleh penerima geran dan dua penjamin, dalam amaun pusaka itu diikrarkan, tanpa tolakan hutang si mati selain hutang bercagar — s.35(2). Mahkamah boleh menambah, mengurang atau mengetepikan penjamin.
• Perbadanan amanah yang memperoleh pentadbiran tidak perlu memberi sekuriti — s.35(3).
• Apabila pentadbir berhak kepada keseluruhan pusaka selepas hutang dijelaskan, penjamin lazimnya boleh diketepikan oleh Pendaftar — s.35(4).

Wasi yang bertindak di bawah probet tidak tertakluk kepada keperluan bon pentadbiran ini. Inilah sebab utama mencari dua penjamin sering menjadi halangan sebenar bagi keluarga yang tiada wasiat.

Had bilangan pentadbir

• Maksimum empat orang boleh diberi perwakilan bagi harta yang sama — Akta 97 s.4(1).
• Jika mana-mana benefisiari masih bawah umur, atau jika kepentingan seumur hidup timbul di bawah wasiat atau pembahagian tanpa wasiat, pentadbiran hendaklah diberi kepada perbadanan amanah atau tidak kurang daripada dua individu — s.4(2). Mahkamah boleh, atas sebab khas, membenarkan seorang sahaja.
• Bagi pusaka tanpa wasiat sepenuhnya, s.30 menetapkan pentadbiran hendaklah diberi kepada seorang atau lebih orang yang berkepentingan dalam baki pusaka, melainkan kerana ketakmampuan bayar pusaka atau keadaan khas Mahkamah berpendapat wajar melantik orang lain. MyGovernment menyatakannya secara ringkas: mahkamah akan melantik pentadbir harta di kalangan waris.
• Pentadbir mempunyai hak dan liabiliti yang sama dan bertanggungjawab seperti seorang wasi — s.31.

Contoh RM

Kes A — tiada wasiat, harta alih sahaja. Puan S meninggal dunia meninggalkan simpanan bank RM95,000, KWSP RM210,000 dan ASNB RM60,000; tiada tanah, tiada wasiat. Jumlah kasar RM365,000, iaitu harta alih sahaja di bawah RM600,000.

Laluan pusaka ringkas Amanah Raya di bawah s.17 Akta 532 patut disemak dahulu. Perhatikan s.17(1)(a) mengira nilai tanpa tolakan hutang.

Kes B — tiada wasiat, ada rumah. Fakta sama, tetapi ditambah rumah bernilai RM380,000.

Kini pusaka melibatkan harta tak alih; jumlah kasar RM745,000, masih bawah RM5 juta. Laluan pusaka kecil JKPTG/MyLAND patut disemak.

Kes C — ada wasiat sah. Fakta sama seperti Kes B, tetapi si mati bukan Islam dan meninggalkan wasiat sah di bawah Akta Wasiat 1959. Kes ini jatuh dalam bidang kuasa Mahkamah Tinggi, dan wasi memohon geran probet — bukan surat kuasa mentadbir.

Contoh ini menunjukkan saluran yang mungkin layak untuk disemak, bukan keputusan muktamad. Saluran boleh bertindih dan fakta kes boleh mengubah jawapan.

Perkara lain yang jarang disebut

• Enam bulan tiada permohonan. Seksyen 81 Akta 97 membenarkan surat kuasa mentadbir diberikan kepada Amanah Raya Berhad apabila enam bulan berlalu dari tarikh kematian tanpa apa-apa permohonan probet atau pentadbiran, atau apabila permohonan yang dibuat tidak diteruskan, ditarik balik atau ditolak.
• Kaveat. Sesiapa yang mempunyai atau mendakwa mempunyai kepentingan boleh memasukkan kaveat am sebelum perwakilan diberikan, supaya tiada perwakilan dikeluarkan tanpa notis kepadanya — s.33.
• Geran boleh dibatalkan. Probet atau surat kuasa mentadbir boleh dibatalkan atau dipinda atas apa-apa sebab yang mencukupi — s.34.
• Peguam untuk pusaka besar. MyGovernment menyatakan permohonan pusaka besar perlu difailkan oleh peguam yang dilantik waris di Mahkamah Tinggi melalui saman pemula dan afidavit.
• Selepas geran diperoleh, pentadbir atau wasi perlu mendaftarkannya di Pejabat Tanah dan mengemukakannya kepada institusi berkaitan sebelum aset boleh dipindah milik atau dituntut.

Dokumen yang lazimnya diminta

Senarai tepat berbeza mengikut saluran, tetapi panduan MyGovernment bagi pusaka besar menyenaraikan asas berikut:

• sijil kematian;
• dokumen pengenalan diri pemohon dan waris;
• senarai penuh harta, alih dan tak alih;
• bukti pemilikan harta — geran tanah, penyata akaun bank, penyata KWSP, insurans, saham dan sebagainya;
• salinan wasiat, jika ada;
• sijil perkahwinan atau sijil kelahiran waris sebagai bukti pertalian.

Bagi laluan pusaka ringkas, Amanah Raya menyenaraikan sijil kematian asal yang disahkan, kad pengenalan semua waris, sijil lahir atau sijil nikah sebagai bukti pertalian, dokumen bukti harta, dan salinan wasiat jika ada. Bagi laluan pusaka kecil, JKPTG menyenaraikan salinan hakmilik atau geran bagi harta tak alih yang dituntut — atau salinan surat perjanjian jual beli jika hakmilik belum wujud — serta dokumen terkini pemilikan harta alih seperti penyata simpanan, sijil saham, takaful dan hakmilik kenderaan.

Selepas geran atau perintah diperoleh

Dokumen itu sendiri tidak memindahkan apa-apa. Ia memberi kuasa kepada seseorang untuk bertindak.

JKPTG menyatakan bahawa setelah Perintah Pembahagian atau Surat Kuasa Mentadbir diperoleh, ia hendaklah dikemukakan bersama geran atau hakmilik asal ke Pejabat Tanah untuk pendaftaran bagi harta tak alih; bagi harta alih pula, ia dikemukakan kepada agensi atau institusi yang bertanggungjawab ke atas harta tersebut. MyGovernment menyatakan perkara yang sama bagi pusaka besar: pentadbir atau wasi perlu mendaftarkan surat kuasa mentadbir di Pejabat Tanah dan institusi berkaitan sebelum pembahagian dilaksanakan.

Bagi tempoh, JKPTG menyatakan penyelesaian pembahagian pusaka kecil ialah 4 hingga 6 bulan dari tarikh permohonan dibuat, tetapi menambah tempoh ini menjadi lebih panjang bagi Pejabat Pembahagian Pusaka yang mempunyai tunggakan kes yang banyak. Jangan janjikan tarikh kepada ahli keluarga berdasarkan angka ini sahaja.

Langkah seterusnya

• Semak saluran rasmi yang mungkin berkenaan dengan Saluran Urus Pusaka.
• Susun tugas pentadbiran mengikut urutan dengan Tracker Tugas Pentadbir Pusaka.
• Kumpulkan senarai aset, hutang dan dokumen dengan Inventori Aset, Hutang & Dokumen Pusaka.

Rujukan rasmi

• Akta Probet dan Pentadbiran 1959 (Akta 97), cetakan semula 2006 (menggabungkan semua pindaan sehingga 1 Januari 2006) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Act%2097.pdf
• Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Akta 98), teks kemas kini AGC setakat 15 Julai 2024 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/2545243_BI/Act%2098%20%28Online%202025%29.pdf
• Akta Perbadanan Amanah Raya 1995 (Akta 532), cetakan semula 2010 (menggabungkan semua pindaan sehingga 1 September 2010; nama fail AGC tertulis "Cetakan Semula 2013", tetapi halaman tajuk dokumen itu sendiri bertarikh 2010) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Act%20532%20-%20Public%20Trust%20Corporation%20Act%201995%20%28Cetakan%20Semula%202013%29.pdf
• MyGovernment, Nilaian Harta dan Agensi Pengurusan Pusaka — https://www.malaysia.gov.my/my/categories/kematian-pusaka/pembahagian-harta-pusaka/nilaian-harta-dan-agensi-pengurusan-pusaka
• MyGovernment, Prosedur Permohonan Pusaka Besar — https://www.malaysia.gov.my/my/categories/kematian-pusaka/pembahagian-harta-pusaka/prosedur-permohonan-pusaka-besar
• MyGovernment, Prosedur Permohonan Pusaka Ringkas — https://www.malaysia.gov.my/my/categories/kematian-pusaka/pembahagian-harta-pusaka/prosedur-permohonan-pusaka-ringkas
• JKPTG, Soalan Lazim Pusaka Kecil — https://www.jkptg.gov.my/my/component/content/article/47-faq/pusaka-kecil/1084-pusaka-kecil
• AmanahRaya Berhad, Pentadbiran Pusaka — https://www.amanahraya.my/ms/pentadbiran-pusaka/
• PTPTN, Bayaran Balik Pinjaman Pendidikan — https://www.ptptn.gov.my/bayaran-balik/

Semua sumber di atas disemak pada 28 Julai 2026.

Penafian

Kandungan ini ialah maklumat pendidikan umum, bukan nasihat undang-undang atau pentadbiran pusaka, dan tidak menentukan saluran yang sah bagi kes anda. Ia tertumpu kepada Semenanjung Malaysia; Sabah dan Sarawak mempunyai prosedur berasingan. Saluran rasmi boleh bertindih dan hasil sebenar bergantung kepada fakta serta dokumen kes anda. Sahkan dengan Mahkamah Tinggi, JKPTG/MyLAND, Amanah Raya Berhad atau peguam sebelum memohon.