Cara Urus Harta Pusaka Selepas Kematian: Langkah 30 Hari Pertama

Jawapan ringkas: dalam bulan pertama, keluarga tidak perlu membahagikan apa-apa. Yang perlu dibuat ialah (1) daftar kematian dan dapatkan sijil kematian, (2) selamatkan dokumen si mati, (3) senaraikan aset dan hutang, (4) mula tuntutan yang boleh dibuat terus dengan institusi berdasarkan penamaan, (5) semak hutang dan cukai, (6) tentukan saluran rasmi mana yang perlu disemak, dan (7) elak sebarang agihan tidak rasmi sebelum ada perintah atau pengesahan rasmi. Pembahagian sebenar datang selepas itu, bukan sebelum.

Panduan ini menerangkan proses am di Malaysia dengan tumpuan kepada Semenanjung Malaysia. Sabah dan Sarawak mempunyai pentadbiran tanah dan prosedur tersendiri — sahkan dengan pejabat tanah negeri berkenaan. Bagi kes orang Islam, pihak berkuasa agama negeri turut terlibat.

Langkah 1 — Daftar kematian dan ambil sijil kematian

Jabatan Pendaftaran Negara (JPN) menerangkan kaedah pendaftaran biasa kematian di Semenanjung seperti berikut: agensi pengesah kematian (hospital, PDRM atau DBKL) menerima maklumat kematian, mengesah dan mengeluarkan Daftar Kematian / Permit Mengubur JPN.LM02 (Pin.1/11), dan menyerahkan salinan berwarna biru kepada pemaklum kematian. Agensi itu kemudian menghantar salinan berwarna kelabu kepada JPN berhampiran dalam masa 7 hari bekerja, dan JPN merekodkan maklumat kematian dalam sistem I-JPN. Selepas itu pemaklum atau waris boleh mengambil sijil kematian di pejabat JPN yang ditetapkan.

Dokumen yang perlu dibawa ke kaunter JPN, mengikut senarai JPN: salinan JPN.LM02 berwarna biru, kad pengenalan asal si mati, kad pengenalan pemaklum (asal dan salinan), dan perakuan pengamal perubatan mengenai sebab kematian [Borang JPN.LM09 atau JPN.LM10 (Post Mortem)] jika kematian berlaku di hospital.

Individu yang layak mengutip sijil kematian: ibu atau bapa, suami atau isteri, anak-anak, adik-beradik kandung si mati, atau pemaklum yang tercatat dalam JPN.LM02. Tiada bayaran dikenakan.

Ambil beberapa salinan sah sijil kematian. Hampir setiap langkah selepas ini memerlukannya.

Langkah 2 — Selamatkan dokumen, jangan agih apa-apa

Sebelum apa-apa keputusan kewangan, kumpulkan dan simpan di satu tempat selamat: kad pengenalan si mati, sijil nikah atau daftar perkahwinan, sijil kelahiran waris, geran atau hakmilik hartanah, penyata bank, penyata KWSP, penyata Tabung Haji, penyata ASNB, sijil takaful dan polisi insurans, penyata pinjaman, dan salinan wasiat atau dokumen hibah jika ada.

Elak mengeluarkan wang, menjual kereta, atau "membahagi dulu, urus kemudian" walaupun semua ahli keluarga bersetuju. Sehingga saluran rasmi mengeluarkan perintah, pengesahan atau surat kuasa, tiada seorang pun mempunyai kuasa untuk mengagihkan pusaka.

Langkah 3 — Senaraikan aset dan hutang

Buat dua senarai berasingan: aset dan hutang. Anda boleh menggunakan inventori aset, hutang dan dokumen pusaka — ia menyimpan data dalam pelayar anda sahaja dan tidak meminta nama penuh, nombor IC atau nombor akaun.

Satu perkara teknikal yang penting: bagi tujuan menentukan sama ada sesuatu pusaka layak diproses sebagai pusaka kecil, Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98] seksyen 3(4) menyatakan tiada potongan dibuat kerana hutang si mati semasa menilai harta, dan harta yang dipegang si mati sebagai pemegang amanah (bukan secara benefisial) tidak dimasukkan. Seksyen 3(3) pula menyatakan nilai harta dikira pada tarikh petisyen difailkan.

Jadi rumah berbaki pinjaman RM300,000 masih dikira pada nilai penuhnya untuk ujian ambang — bukan nilai bersihnya. Untuk melihat gambaran baki bersih sementara (bukan ujian ambang), gunakan anggaran harta bersih sebelum agihan.

Langkah 4 — Tuntutan yang boleh dimulakan lebih awal

Sesetengah aset dibayar berdasarkan penamaan produk, dan tidak semestinya menunggu keseluruhan pentadbiran pusaka selesai. Tetapi kapasiti penama berbeza mengikut produk:

• Takaful keluarga. Jadual 10 Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 [Akta 759] perenggan 2(1) membenarkan penama dilantik sebagai pelaksana atau sebagai penerima hibah bersyarat. Perenggan 3(2) menyatakan manfaat di bawah hibah bersyarat tidak menjadi sebahagian daripada harta pusaka dan tidak tertakluk kepada hutang si mati. Perenggan 8(1) pula: jika tiada penamaan, pengendali takaful membayar kepada pelaksana atau pentadbir sah harta pusaka.
• Insurans hayat konvensional. Jadual 10 Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 [Akta 758] perenggan 5(1) mewujudkan amanah memihak kepada penama hanya bagi pemilik polisi bukan Islam yang menamakan pasangan atau anak (atau ibu/bapa jika tiada pasangan atau anak semasa penamaan). Selain kes itu, perenggan 6(1) menyatakan penama menerima sebagai pelaksana, dan wang polisi menjadi sebahagian daripada harta pusaka serta tertakluk kepada hutang si mati.
• Tabung Haji. TH menyatakan penamaan dibuat untuk memudahkan waris mengeluarkan wang simpanan si mati tanpa perlu mengemukakan surat kuasa atau perintah daripada pihak berkaitan.
• KWSP dan ASNB. Setiap satu mempunyai peraturan produknya sendiri. Semak status penamaan anda merentas kelima-lima institusi ini dengan senarai semak penamaan dan penerima.

Jangan andaikan satu peraturan terpakai kepada semua akaun. Tanya setiap institusi: penama ini menerima sebagai apa?

Langkah 5 — Hutang, cukai dan tanggungan

Hutang tidak hilang dengan kematian. Ia diselesaikan daripada harta pusaka sebelum agihan.

Cukai pendapatan. Lembaga Hasil Dalam Negeri Malaysia (LHDNM) menerangkan kedudukan ini dalam Ketetapan Umum No. 9/2023, Si Mati — Bahagian I (terbit 27 Disember 2023).

• Maklumkan kematian dengan segera. Selepas sijil kematian diperoleh, saudara terdekat hendaklah melaporkan kematian kepada LHDNM, dan LHDNM akan memulakan taksiran di bawah subseksyen 74(3) Akta Cukai Pendapatan 1967 (perenggan 6.3).
• Dokumen yang perlu dikemukakan: salinan sijil kematian dan salinan Geran Probet atau Surat Kuasa Mentadbir, bersama Borang CP 57 — Borang Pemberitahuan Kematian Pembayar Cukai (perenggan 6.4).
• Pendapatan sehingga tarikh kematian dilaporkan dalam Borang Nyata Cukai Pendapatan (BNCP) bagi tahun taksiran berkenaan. Pendapatan yang terbit selepas tarikh kematian dianggap pendapatan harta pusaka dan ditaksir ke atas wasi, mengikut subseksyen 64(1).
• Wasi tidak boleh mengagihkan aset jika dia tahu ada liabiliti cukai tertunggak, kecuali peruntukan bayaran telah dibuat di bawah subseksyen 74(5); kegagalan membayar boleh membawa tindakan sivil di bawah seksyen 106.

Ketetapan yang sama menyatakan harta pusaka tidak boleh diagihkan kepada benefisiari atau waris yang berhak sehingga semua hutang si mati dijelaskan sepenuhnya oleh wasi.

Pinjaman rumah. Jika ada baki pinjaman perumahan, semak sama ada terdapat perlindungan MRTA, MRTT, MLTA atau MLTT sebelum berunding dengan bank — lihat MRTA, MRTT, MLTA & MLTT: Apa Maksud Insurans Pinjaman Rumah.

Bagi pusaka orang Islam, MAIS menerangkan urutannya: pengurusan jenazah, kemudian pelunasan hutang-piutang (hutang dengan Allah seperti zakat, haji, fidyah dan kaffarah, serta hutang dengan manusia), kemudian pelaksanaan wasiat jika ada — barulah baki diagihkan mengikut faraid.

Langkah 6 — Tentukan saluran rasmi

MyGovernment (dikemas kini 13 Mac 2026) memetakan tiga kategori:

Dari sudut undang-undang, laluan AmanahRaya bersandar pada seksyen 17 Akta Perbadanan Amanah Raya 1995 [Akta 532], yang membenarkan pentadbiran ringkas harta alih apabila jumlah nilai harta — tanpa potongan hutang dan tidak termasuk harta yang dipegang sebagai pemegang amanah — tidak melebihi RM600,000, dan tiada orang yang berhak memohon probet atau tiada petisyen surat kuasa mentadbir yang belum selesai. Seksyen 17(6) menyatakan seksyen itu tidak terpakai kepada harta yang tertakluk kepada Bahagian III atau IV Akta 98.

Saluran-saluran ini boleh bertindih. Untuk melihat saluran mana yang mungkin layak disemak berdasarkan fakta kes anda, gunakan pencari saluran urus pusaka. Ia menunjukkan "saluran yang mungkin layak", bukan keputusan muktamad.

Langkah 7 — Selepas perintah diperoleh

JKPTG menyatakan bahawa setelah Perintah Pembahagian atau Surat Kuasa Mentadbir (Borang E/F/T/HH) diperoleh, ia hendaklah dikemukakan bersama geran atau hakmilik asal ke Pejabat Tanah untuk pendaftaran perintah bagi harta tak alih. Bagi harta alih pula, perintah itu dikemukakan kepada agensi yang bertanggungjawab ke atas harta tersebut — bank, KWSP, ASNB dan seumpamanya.

Untuk menyusun tugas ini mengikut urutan, gunakan tracker tugas pentadbir pusaka.

Berapa lama dan berapa kos

JKPTG menyatakan tempoh penyelesaian pembahagian pusaka kecil ialah 4 hingga 6 bulan dari tarikh permohonan, tetapi tempoh ini menjadi lebih panjang bagi pejabat yang mempunyai tunggakan kes yang banyak.

Untuk fi, kadar rasmi ditetapkan oleh Peraturan 18 dan Jadual Kedua Peraturan-Peraturan Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955, sebagaimana digantikan oleh P.U. (A) 194/2024 yang berkuat kuasa 15 Julai 2024: RM30 jika nilai harta pusaka tidak melebihi RM1,000; RM50 bagi nilai melebihi RM1,000 hingga RM50,000; 0.2% bagi nilai melebihi RM50,001 hingga RM2,000,000; dan 0.3% bagi nilai melebihi RM2,000,001 hingga RM5,000,000.

Contoh yang diberikan JKPTG sendiri: harta bernilai RM100,000 menanggung fi perintah RM200.

Ini fi perintah sahaja. Kos lain — carian rasmi hakmilik, cukai pintu tertunggak, khidmat guaman jika anda melantik peguam — adalah berasingan.

Kesilapan biasa

1. Menunggu terlalu lama. JKPTG menyenaraikan sebab permohonan pusaka perlu disegerakan: mengelak bilangan waris bertambah akibat kematian berlapis, memudahkan proses pembahagian, membolehkan harta dimanfaatkan waris, mengelak harta menjadi beku dan terbiar, dan mengelak wang simpanan si mati dipindahkan ke Pendaftar Wang Tak Dituntut.
2. Menganggap wasiat membatalkan penamaan. IFSA 2013 Jadual 10 perenggan 4(2) dan FSA 2013 Jadual 10 perenggan 3(2) kedua-duanya menyatakan penamaan tidak dibatalkan oleh wasiat.
3. Mengira nilai pusaka selepas tolak hutang untuk ujian ambang. Akta 98 seksyen 3(4) tidak membenarkan potongan itu.
4. Bahagi dulu, urus kemudian. Perintah rasmi merujuk kepada harta pada tarikh permohonan. Aset yang sudah "dibahagikan" secara tidak rasmi menyusahkan proses dan boleh menimbulkan pertikaian.
5. Guna satu senarai dokumen untuk semua agensi. JKPTG, AmanahRaya, Mahkamah Tinggi, bank dan KWSP mempunyai keperluan berbeza. Sahkan senarai dengan setiap pihak.

Rujukan rasmi

Semua pautan disemak pada 28 Julai 2026.

• JPN — Pendaftaran Biasa Kematian (Semenanjung) — https://www.jpn.gov.my/perkhidmatan/kematian/pendaftaran-biasa-kematian-semenanjung/
• JKPTG — Soalan Lazim Pusaka Kecil (definisi, dokumen, perbicaraan, fi, tempoh) — https://www.jkptg.gov.my/my/component/content/article/47-faq/pusaka-kecil/1084-pusaka-kecil
• MyGovernment — Nilaian Harta dan Agensi Pengurusan Pusaka (dikemas kini 13 Mac 2026) — https://www.malaysia.gov.my/my/categories/kematian-pusaka/pembahagian-harta-pusaka/nilaian-harta-dan-agensi-pengurusan-pusaka
• Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98], teks dalam talian 2025 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/2545243_BI/Act%2098%20%28Online%202025%29.pdf
• Akta Perbadanan Amanah Raya 1995 [Akta 532], seksyen 17, cetakan semula 2010 (menggabungkan semua pindaan sehingga 1 September 2010; nama fail AGC tertulis "Cetakan Semula 2013", tetapi halaman tajuk dokumen itu sendiri bertarikh 2010) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Act%20532%20-%20Public%20Trust%20Corporation%20Act%201995%20%28Cetakan%20Semula%202013%29.pdf
• P.U. (A) 194/2024 — Peraturan-Peraturan Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) (Pindaan) 2024, Jadual Kedua [Peraturan 18], berkuat kuasa 15 Julai 2024 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputp/2209997/PUA%20194_2024.pdf
• Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 [Akta 759], Jadual 10 [Seksyen 142], teks dalam talian 2026 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/3242851_BI/Act%20759%20%28Online%202026%29.pdf
• Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 [Akta 758], Jadual 10 [Seksyen 130], teks terkini (pindaan terakhir P.U. (A) 298/2023, berkuat kuasa 6 Oktober 2023) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/1867218_BI/Act%20758%20Final.pdf
• LHDNM — Ketetapan Umum No. 9/2023, Si Mati — Bahagian I (27 Disember 2023), perenggan 6.3, 6.4, 8.2 dan 9.2 — https://www.hasil.gov.my/wp-content/uploads/ketetapan-umum-no-92023-si-mati-bahagian-i-pengenalan.pdf
• MAIS — Perkhidmatan Harta Pusaka — https://www.mais.gov.my/perkhidmatan-harta-pusaka/
• Tabung Haji — Penamaan Waris — https://www.tabunghaji.gov.my/penamaan-waris
• AmanahRaya Berhad — Pentadbiran Pusaka — https://www.amanahraya.my/ms/pentadbiran-pusaka/
• MyLAND — portal permohonan dan kalkulator faraid rasmi — https://myland.gov.my/myland-adm/waris/WarisFaraidForm.xhtml

Penafian

Kandungan ini adalah maklumat pendidikan umum, bukan nasihat undang-undang, Syariah, cukai atau pentadbiran pusaka. Ia tidak mengeluarkan sebarang keputusan, perintah atau pengesahan rasmi, dan tidak menentukan siapa berhak menerima apa. Tempoh, fi dan prosedur boleh berubah, dan berbeza mengikut pejabat serta jenis kes. Sahkan dengan JPN, JKPTG/MyLAND, AmanahRaya, Mahkamah Tinggi, HASiL, pihak berkuasa agama negeri atau profesional bertauliah sebelum bertindak.