Hibah vs Wasiat vs Faraid: Beza, Bila Berkuat Kuasa dan Apa Masuk Pusaka

Jawapan ringkas: hibah, wasiat, penamaan dan faraid bukan empat nama untuk perkara yang sama. Hibah ialah pemberian semasa pemberi masih hidup. Wasiat ialah arahan yang berkuat kuasa selepas kematian, dalam had yang dibenarkan undang-undang yang terpakai kepada anda. Penamaan (nomination) ialah arahan pembayaran kepada satu institusi — kesannya ditentukan oleh undang-undang produk itu sendiri, bukan oleh wasiat anda. Faraid ialah kaedah pembahagian baki pusaka orang Islam selepas pengurusan jenazah, hutang dan wasiat diselesaikan. Mempunyai satu instrumen tidak bermakna yang lain tidak diperlukan.

Sempadan yang perlu anda tahu dahulu

Sebelum membaca lebih jauh, tiga sempadan ini menentukan peraturan mana yang terpakai kepada anda:

• Muslim vs bukan Muslim. Akta Wasiat 1959 [Akta 346] menyatakan sendiri di seksyen 2(2) bahawa ia tidak terpakai kepada wasiat orang yang menganut agama Islam. Akta Pembahagian 1958 [Akta 300] pula menyatakan di seksyen 2 bahawa tiada apa-apa dalam akta itu terpakai kepada harta pusaka orang yang menganut agama Islam.
• Wilayah — dan jangan campurkan ketiga-tiga akta ini. Akta Wasiat 1959 seksyen 1(2) menyatakan akta itu terpakai kepada Negeri-Negeri Semenanjung Malaysia sahaja. Akta Pembahagian 1958 bermula sebagai akta Semenanjung tetapi kini terpakai di Semenanjung Malaysia dan Sarawak, selepas dilanjutkan ke Sarawak melalui P.U. (A) 446/1986 berkuat kuasa 12 Disember 1986; ia tidak dilanjutkan ke Sabah. Sebaliknya, Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 seksyen 3(1) menyatakan Bahagian II akta itu berkuat kuasa di seluruh Malaysia. Jadi "Semenanjung sahaja" bukan jawapan tunggal untuk kluster ini — ia bergantung kepada akta mana yang anda maksudkan. Sokongan DuitMap sendiri tertumpu kepada Semenanjung; bagi harta di Sabah atau Sarawak, sahkan dengan pejabat negeri berkenaan.
• Negeri. Bagi orang Islam, undang-undang wasiat dan pentadbiran hal ehwal agama adalah bidang kuasa negeri. Contoh dalam panduan ini menggunakan Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) 1999 sebagaimana dipinda oleh Enakmen A52 (Pindaan 2016), yang menyatakan sendiri di seksyen 1(2) bahawa ia terpakai bagi Negeri Selangor dan bagi orang yang menganut agama Islam sahaja. Negeri lain mempunyai peruntukan dan pihak berkuasa masing-masing — dan enakmen negeri dipinda dari semasa ke semasa, jadi sahkan terhadap salinan Warta, bukan ringkasan portal.

Jadual perbandingan ringkas

Semasa hidup vs selepas kematian

Hibah dan wasiat sering dicampur aduk kerana kedua-duanya melibatkan "memberi kepada orang tersayang". Bezanya pada masa dan pada pemilikan.

Tabung Haji, dalam penerangan rasminya tentang Hibah Amanah, menyenaraikan rukun hibah sebagai pemberi hibah (wahib), penerima hibah (mawhub lahu), harta yang dihibahkan (mawhub) dan penyerahan (qabd), bersama ijab dan qabul antara kedua-dua pihak. Maksudnya, hibah bukan sekadar niat atau senarai nama — ia melibatkan pemberian sebenar semasa hayat.

Wasiat pula tidak memindahkan apa-apa semasa anda hidup. Ia hanya arahan yang mula berfungsi selepas kematian, dan hanya ke atas harta yang masih menjadi milik anda pada masa itu.

Apa yang masuk ke dalam pusaka — dan apa yang tidak

Ini bahagian yang paling kerap disalahfahami, kerana jawapannya berbeza mengikut jenis produk, bukan mengikut satu peraturan umum.

Sijil takaful keluarga. Jadual 10 Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 [Akta 759], perenggan 2(1), membenarkan peserta takaful berumur 16 tahun ke atas menamakan seseorang untuk menerima manfaat takaful sama ada sebagai pelaksana (executor) atau sebagai penerima di bawah hibah bersyarat (conditional hibah). Perenggan 3(2) menyatakan bahawa penamaan sebagai penerima hibah bersyarat mempunyai kesan memindahkan pemilikan manfaat takaful kepada penama apabila peserta meninggal dunia, dan manfaat yang dipindahkan itu tidak menjadi sebahagian daripada harta pusaka peserta dan tidak tertakluk kepada hutangnya.

Polisi insurans hayat konvensional. Jadual 10 Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 [Akta 758], perenggan 5(1), menyatakan bahawa penamaan oleh pemilik polisi — selain pemilik polisi yang beragama Islam — mewujudkan amanah (trust) memihak kepada penama jika penama itu pasangan atau anaknya, atau ibu/bapanya jika tiada pasangan atau anak yang hidup semasa penamaan dibuat. Perenggan 5(2) menyatakan bayaran di bawah amanah ini tidak menjadi sebahagian daripada harta pusaka dan tidak tertakluk kepada hutang si mati. Perenggan 6(1) pula menyatakan penama selain penama di bawah perenggan 5(1) menerima wang polisi sebagai pelaksana dan bukan semata-mata sebagai benefisiari, dan bayaran itu menjadi sebahagian daripada harta pusaka serta tertakluk kepada hutang si mati.

Kesan praktikalnya: bagi pemilik polisi insurans hayat konvensional yang beragama Islam, amanah berkanun di perenggan 5(1) itu tidak terpakai. Sahkan kedudukan polisi anda dengan penyedia insurans anda.

Faraid bermula selepas tiga perkara lain

Faraid tidak membahagi jumlah kasar aset si mati. Majlis Agama Islam Selangor (MAIS), dalam penerangan perkhidmatan harta pusakanya, menyatakan harta pusaka faraid diperoleh daripada seseorang yang meninggal dunia yang meninggalkan waris yang layak menerima setelah diuruskan jenazah si mati, dilunaskan hutang-piutangnya (hutang dengan Allah seperti zakat, haji, fidyah dan kaffarah, dan hutang dengan manusia), dan dilaksanakan wasiatnya sekiranya ada.

JKPTG menyatakan perkara yang sama dari sudut pentadbiran: harta pusaka si mati bagi orang Islam akan dibahagikan mengikut Hukum Faraid, manakala bagi orang bukan Islam pembahagian adalah mengikut Akta Pembahagian 1958. JKPTG menambah bahawa pembahagian secara sama rata atau muafakat boleh dibuat sekiranya semua waris yang berhak bersetuju dengan cara pembahagian itu.

DuitMap tidak mengira bahagian faraid. Gunakan kalkulator faraid rasmi MyLAND, dan sahkan keputusan muktamad melalui saluran rasmi.

Wasiat: dua lorong undang-undang yang berasingan

Bukan Muslim di Semenanjung Malaysia. Akta Wasiat 1959 menetapkan bentuk wasiat: seksyen 5 memerlukan wasiat dibuat secara bertulis, ditandatangani di hujung wasiat oleh pewasiat (atau oleh orang lain di hadapannya dan atas arahannya), dan tandatangan itu dibuat atau diakui di hadapan dua orang saksi atau lebih yang hadir pada masa yang sama, dan saksi-saksi itu menandatangani di hadapan pewasiat. Seksyen 9 membatalkan pemberian kepada saksi yang menyaksikan wasiat atau kepada suami/isteri saksi itu. Seksyen 12 pula menyatakan wasiat dibatalkan oleh perkahwinan, kecuali dalam keadaan tertentu — termasuk wasiat yang dinyatakan dibuat dalam jangkaan sesuatu perkahwinan.

Muslim. Kerana Akta Wasiat 1959 tidak terpakai, rujukannya ialah undang-undang negeri. Di Selangor, seksyen 26(1) Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) 1999 menyatakan wasiat kepada seseorang yang bukan waris pada kadar tidak melebihi satu pertiga daripada harta pusaka pewasiat selepas diselesaikan segala hutangnya berkuat kuasa tanpa perlu mendapat persetujuan waris.

Enakmen itu pernah mengandungi subseksyen 26(2), yang memperuntukkan bahawa wasiat kepada seseorang waris melebihi satu pertiga tidak berkuat kuasa sehingga dipersetujui oleh waris-waris selepas kematian pewasiat. Subseksyen itu telah dipotong oleh seksyen 7 Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) (Pindaan) 2016 [Enakmen A52], yang disiarkan dalam Warta Kerajaan Negeri Selangor pada 13 Januari 2017. Enakmen itu kini tidak menyatakan secara nyata kedudukan wasiat kepada seorang waris yang melebihi satu pertiga; seksyen 28(2) memperuntukkan bahawa perkara yang tidak diperuntukkan dengan nyata hendaklah dirujuk kepada Hukum Syarak oleh Mahkamah. Syarat persetujuan waris yang kekal dengan nyata dalam enakmen ialah bagi keadaan marad al-maut di bawah seksyen 6(4). Perhatikan bahawa portal perundangan negeri masih memaparkan subseksyen 26(2) yang dipotong itu sebagai peruntukan semasa — jangan bergantung kepadanya. Negeri lain boleh mempunyai peruntukan berbeza — sahkan dengan pihak berkuasa agama negeri anda.

Penamaan bukan instrumen pembahagian

Penamaan menjawab satu soalan sahaja: siapa yang institusi itu boleh bayar, dan atas kapasiti apa. Ia tidak menentukan siapa akhirnya berhak, dan ia tidak dibatalkan oleh wasiat anda — Jadual 10 IFSA 2013 perenggan 4(2) dan Jadual 10 FSA 2013 perenggan 3(2) kedua-duanya menyatakan penamaan tidak dibatalkan oleh wasiat atau oleh apa-apa perbuatan, peristiwa atau cara lain.

Penamaan juga bukan tuntutan yang paling utama. Perenggan 7(1) Jadual 10 kedua-dua Akta 758 dan Akta 759 menyatakan bahawa walau apa pun penamaan, jika wang polisi atau manfaat takaful telah dicagarkan atau diserahhakkan, tuntutan pemegang jaminan atau penerima serah hak mendapat keutamaan mengatasi penama, dan hanya baki dibayar kepada penama. Inilah sebabnya menamakan pasangan pada polisi MRTA/MRTT yang diserahhakkan kepada bank tidak mengalihkan wang itu daripada bank.

Untuk membandingkan status penamaan anda merentas KWSP, Tabung Haji, ASNB, takaful dan insurans, gunakan senarai semak penamaan dan penerima. Semua kiraan berlaku dalam pelayar anda sahaja.

Tiga senario ringkas

Senario 1 — Encik A, Muslim, Selangor. Rumah bernilai anggaran RM450,000, simpanan KWSP RM180,000, kereta RM35,000.

Tiada hibah, tiada wasiat. Kesannya: baki pusaka selepas pengebumian dan hutang diagihkan mengikut faraid. Penama KWSP boleh membuat tuntutan awal, tetapi bagi ahli Muslim penama bertindak sebagai wasi/pentadbir simpanan itu, bukan pemilik mutlak.

Senario 2 — Puan B, bukan Muslim, Selangor. Meninggalkan wasiat sah di bawah Akta Wasiat 1959 dan hartanah bernilai RM800,000.

Walaupun nilainya jauh di bawah RM5 juta, JKPTG menyenaraikan ketiadaan wasiat sebagai salah satu ciri harta pusaka kecil bagi si mati yang bukan Islam. Akta 98 seksyen 5(1) juga mengekalkan bidang kuasa eksklusif Mahkamah Tinggi untuk memberi probet bagi wasiat yang sah. Jadi laluan probet perlu disemak dahulu.

Senario 3 — Encik C, Muslim. Mempunyai sijil takaful keluarga dengan penamaan sebagai penerima hibah bersyarat bernilai RM300,000, dan hutang kad kredit RM40,000.

Manfaat takaful di bawah hibah bersyarat tidak menjadi sebahagian daripada pusaka dan tidak tertakluk kepada hutangnya (IFSA 2013, Jadual 10, perenggan 3(2)). Hutang RM40,000 itu tetap perlu diselesaikan daripada harta pusaka yang lain.

Lima salah faham yang mahal

1. "Saya dah buat hibah, jadi tak perlu wasiat." Hibah hanya menyentuh aset yang benar-benar dihibahkan dengan sempurna. Aset lain masih perlu diuruskan.
2. "Wasiat saya membatalkan penamaan takaful." Tidak. Lihat IFSA 2013 Jadual 10 perenggan 4(2).
3. "Penama automatik jadi pemilik." Bergantung produk dan status agama pemilik — lihat perbezaan FSA 2013 Jadual 10 perenggan 5(1) dan 6(1).
4. "Hibah cara elak faraid." Hibah yang tidak memenuhi rukun dan syarat boleh dipertikaikan. Ia bukan jalan pintas, dan kesahihannya dinilai oleh pihak berkuasa berkenaan.
5. "Nilai rumah tolak baki pinjaman = pusaka." Bagi tujuan menentukan sama ada sesuatu pusaka itu pusaka kecil, Akta 98 seksyen 3(4) menyatakan tiada potongan dibuat kerana hutang si mati semasa menilai harta.

Langkah seterusnya

• Kenal pasti jurang perancangan anda dengan semakan jurang perancangan pusaka.
• Senaraikan aset, hutang dan dokumen dengan inventori harta pusaka.
• Untuk hibah dalam konteks takaful, baca Hibah Takaful Untuk Waris: Apa Yang Perlu Faham dan Life Insurance vs Hibah Takaful.
• Letakkan keputusan ini dalam gambaran kewangan keseluruhan melalui Panduan Lengkap Perancangan Kewangan Peribadi.

Rujukan rasmi

Semua pautan disemak pada 28 Julai 2026.

• Akta Wasiat 1959 [Akta 346], cetakan semula 2006 (menggabungkan semua pindaan sehingga 1 Januari 2006), teks rasmi AGC — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Act%20346.pdf
• Akta Pembahagian 1958 [Akta 300], cetakan semula 2006 (menggabungkan semua pindaan sehingga 1 Januari 2006), teks rasmi AGC — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Act%20300.pdf
• Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 [Akta 98], teks dalam talian 2025 (pindaan terakhir Akta A1643, berkuat kuasa 15 Julai 2024) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/2545243_BI/Act%2098%20%28Online%202025%29.pdf
• Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 [Akta 759], Jadual 10 [Seksyen 142], teks dalam talian 2026 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/3242851_BI/Act%20759%20%28Online%202026%29.pdf
• Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 [Akta 758], Jadual 10 [Seksyen 130], teks terkini (pindaan terakhir P.U. (A) 298/2023, berkuat kuasa 6 Oktober 2023) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/1867218_BI/Act%20758%20Final.pdf
• Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) 1999 [Enakmen No. 4 tahun 1999], salinan Warta — seksyen 1(2), 26(1) dan 28(2) — Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Selangor — https://www.jakess.gov.my/images/pdf/Enakmen%2C%20Kaedah%2C%20Peraturan/A-%20Enakmen/4/Enakmen-Wasiat-Orang-Islam-Negeri-Selangor-1999.pdf
• Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) (Pindaan) 2016 [Enakmen A52], Warta Kerajaan Negeri Selangor Jil. 70 No. 1, Tambahan No. 1 (Enakmen), 13 Januari 2017 — seksyen 7 memotong subseksyen 26(2) — Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Selangor — https://www.jakess.gov.my/images/pdf/Enakmen%2C%20Kaedah%2C%20Peraturan/A-%20Enakmen/4/ENAKMEN-WASIAT-ORANG-ISLAM-NEGERI-SELANGOR-PINDAAN-2016.pdf
• JKPTG — Soalan Lazim Pusaka Kecil — https://www.jkptg.gov.my/my/component/content/article/47-faq/pusaka-kecil/1084-pusaka-kecil
• MyGovernment — Nilaian Harta dan Agensi Pengurusan Pusaka (dikemas kini 13 Mac 2026) — https://www.malaysia.gov.my/my/categories/kematian-pusaka/pembahagian-harta-pusaka/nilaian-harta-dan-agensi-pengurusan-pusaka
• MAIS — Perkhidmatan Harta Pusaka — https://www.mais.gov.my/perkhidmatan-harta-pusaka/
• Tabung Haji — Hibah Amanah (rukun hibah) — https://www.tabunghaji.gov.my/hibah-amanah
• MyLAND — Kalkulator Faraid rasmi — https://myland.gov.my/myland-adm/waris/WarisFaraidForm.xhtml
• MyGovernment/JKPTG — Kalkulator Akta 300 — https://www.malaysia.gov.my/en/digital-services/kalkulator-akta-300-pembahagian-pusaka-orang-bukan-islam

Penafian

Kandungan ini adalah maklumat pendidikan umum, bukan nasihat undang-undang, Syariah, cukai atau pentadbiran pusaka. Ia tidak mengeluarkan sebarang keputusan, perintah atau pengesahan rasmi, dan tidak mengira bahagian faraid atau bahagian di bawah Akta Pembahagian 1958. Hasil sebenar bergantung kepada fakta dan dokumen kes anda, agama si mati, negeri yang terlibat dan jenis aset. Sahkan dengan JKPTG/MyLAND, Mahkamah Tinggi, pihak berkuasa agama negeri, atau peguam dan pegawai bertauliah sebelum membuat keputusan.