Wasiat Islam dan Had Satu Pertiga: Apa Yang Perlu Difahami

Jawapan ringkas: wasiat orang Islam bukan alat untuk menentukan siapa mendapat apa daripada keseluruhan harta anda. Ia arahan terhad yang berkuat kuasa selepas pengurusan jenazah dan pelunasan hutang, dan ia tertakluk kepada dua sempadan yang biasa disebut bersama: had satu pertiga, dan kedudukan penerima — waris atau bukan waris. Baki pusaka selepas itu diagihkan mengikut faraid. Peraturan terperinci ditetapkan oleh undang-undang negeri, jadi jangan andaikan satu peraturan terpakai di seluruh Malaysia.

Akta Wasiat 1959 tidak terpakai kepada anda

Ini titik permulaan yang paling kerap terlepas pandang. Akta Wasiat 1959 [Akta 346] menyatakan sendiri di seksyen 2(2) bahawa akta itu tidak terpakai kepada wasiat orang yang menganut agama Islam, dan kuasa testamentari mereka kekal tidak tersentuh oleh apa-apa yang terkandung dalam akta itu. Seksyen 1(2) akta yang sama menyatakan ia terpakai kepada Negeri-Negeri Semenanjung Malaysia sahaja.

Maksudnya: bentuk, had dan kesahihan wasiat orang Islam dinilai mengikut Hukum Syarak sebagaimana yang diterima pakai dan dikanunkan di negeri masing-masing, bukan mengikut Akta 346.

Contoh yang digunakan sepanjang artikel ini ialah Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) 1999 [Enakmen No. 4 tahun 1999], yang menyatakan di seksyen 1(2) bahawa ia terpakai bagi Negeri Selangor dan bagi orang yang menganut agama Islam sahaja. Ia dibaca bersama Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) (Pindaan) 2016 [Enakmen A52], yang meminda enakmen itu. Kedua-dua teks yang dipetik di sini diambil daripada salinan Warta yang diterbitkan oleh Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Selangor, bukan daripada ringkasan portal. Negeri lain mempunyai peruntukan dan pihak berkuasa masing-masing — sahkan kedudukan negeri anda sebelum bertindak.

Urutan sebelum apa-apa diagihkan

Majlis Agama Islam Selangor (MAIS), dalam penerangan perkhidmatan harta pusakanya, menyatakan bahawa harta pusaka faraid diperoleh daripada seseorang yang meninggal dunia yang meninggalkan waris yang layak menerima mengikut Hukum Syarak setelah:

1. diuruskan jenazah si mati;
2. dilunaskan hutang-piutangnya — hutang dengan Allah (zakat, haji, fidyah dan kaffarah) dan hutang dengan manusia; dan
3. dilaksanakan wasiatnya, sekiranya ada.

Barulah baki itu diagihkan mengikut faraid. MAIS turut menyatakan Baitulmal merupakan tempat rujukan terakhir sekiranya sesuatu harta pusaka tiada pewaris, atau terdapat baki harta setelah diberikan kepada waris-waris yang berhak.

Enakmen Selangor menyatakan perkara yang selari di seksyen 26(3): sesuatu wasiat yang dibuat oleh orang yang berhutang hanya akan terlaksana setakat harta pusaka yang berbaki selepas dijelaskan segala hutangnya.

Had satu pertiga — dan apa yang sebenarnya diukur

Seksyen 26(1) Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) 1999 menyatakan:

"Jika sesuatu wasiat dibuat kepada seseorang yang bukan waris atas kadar yang tidak melebihi satu pertiga daripada harta pusaka pewasiat selepas diselesaikan segala hutangnya, wasiat tersebut hendaklah berkuat kuasa tanpa perlu mendapat apa-apa persetujuan waris-warisnya."

Subseksyen 26(2) telah dipotong — jangan bergantung kepadanya. Teks asal 1999 mengandungi subseksyen 26(2), yang memperuntukkan bahawa wasiat kepada seseorang waris atas kadar melebihi satu pertiga tidak berkuat kuasa sehingga diberi persetujuan oleh waris-warisnya selepas kematian pewasiat. Subseksyen itu tidak lagi menjadi sebahagian daripada enakmen. Seksyen 7 Enakmen A52 memperuntukkan, dalam perkataannya sendiri, bahawa "Seksyen 26 Enakmen ibu dipinda dengan memotong subseksyen (2)". Enakmen A52 diluluskan pada 8 November 2016, diperkenankan pada 3 Januari 2017 dan disiarkan dalam Warta Kerajaan Negeri Selangor pada 13 Januari 2017.

Ini penting kerana subseksyen yang dipotong itu masih dipaparkan sebagai peruntukan semasa pada portal perundangan negeri, yang turut menyatakan enakmen itu "Tiada Pindaan". Mana-mana petikan seksyen 26(2) — di portal, di blog guaman atau di artikel lain — adalah petikan teks yang telah dipotong.

Selepas pemotongan itu, enakmen tidak lagi menyatakan secara nyata kedudukan wasiat kepada seorang waris yang melebihi satu pertiga. Seksyen 28(2) enakmen yang sama memperuntukkan bahawa jika apa-apa perkara tidak diperuntukkan dengan nyata dalam enakmen itu, Mahkamah hendaklah menggunakan Hukum Syarak. Jadi soalan itu tidak boleh dijawab daripada teks enakmen sahaja.

Syarat persetujuan waris yang masih kekal dengan nyata dalam enakmen ialah bagi keadaan marad al-maut di bawah seksyen 6(4), dan bagi wasiat wajibah yang melebihi satu pertiga di bawah seksyen 27A(2)(b) yang dimasukkan oleh Enakmen A52.

Perhatikan dua perkara dalam perkataan seksyen 26(1) yang kekal itu:

• Ukurannya ialah harta pusaka selepas hutang diselesaikan, bukan nilai kasar aset.
• Ia bercakap tentang penerima bukan waris sahaja, dan ia menetapkan bila persetujuan tidak diperlukan. Ia tidak menetapkan kedudukan penerima yang merupakan waris.

Contoh pengiraan sempadan. Encik D meninggalkan aset bernilai anggaran RM600,000 dan hutang RM150,000.

Selepas hutang diselesaikan, baki ialah RM450,000.

Satu pertiga daripada baki itu ialah RM150,000. Ini menunjukkan cara sempadan itu diukur mengikut perkataan seksyen 26(1) — ia bukan pengesahan bahawa mana-mana wasiat tertentu sah, dan bukan pengiraan bahagian mana-mana waris. Perbelanjaan pengurusan jenazah dan tuntutan lain juga boleh mengubah angka baki. Nilai muktamad ditentukan melalui saluran rasmi.

Untuk melihat kesan hutang, perbelanjaan pentadbiran dan item yang belum pasti terhadap baki bersih sementara, gunakan anggaran harta bersih sebelum agihan. Ia bukan kalkulator faraid dan tidak menentukan sebarang bahagian.

Keadaan sakit dan marad al-maut

Enakmen Selangor memberi perhatian khusus kepada keadaan kesihatan pewasiat semasa wasiat dibuat. Kedua-dua subseksyen ini tidak disentuh oleh Pindaan 2016:

• Seksyen 6(3): jika pewasiat dalam keadaan sakit, dia hendaklah waras fikirannya, baik ingatan dan memahami semasa wasiat dibuat.
• Seksyen 6(4): jika pewasiat dalam keadaan marad al-maut, wasiatnya hendaklah tidak melebihi satu pertiga daripada hartanya; dan jika harta yang diwasiatkan melebihi satu pertiga, wasiatnya hanya boleh diterima dengan persetujuan semua waris.

Yang berubah ialah takrif marad al-maut itu sendiri. Seksyen 2 Enakmen A52 menggantikan takrif dalam subseksyen 2(1) enakmen induk dengan takrif yang menetapkan empat syarat: penyakit itu pada lazimnya berakhir dengan kematian; ia menyebabkan kebimbangan kematian dalam minda pesakit sehingga boleh menjejaskan kewarasan akal fikiran; terdapat beberapa tanda luaran yang menunjukkan penyakit itu serius; dan penyakit itu dideritai secara berterusan dalam tempoh tidak lebih daripada satu tahun. Syarat tempoh satu tahun itu tidak ada dalam takrif asal 1999.

Ini satu sebab praktikal untuk menyusun wasiat semasa sihat, bukan semasa kritikal.

Siapa boleh berwasiat

Seksyen 6(1) Enakmen Selangor menetapkan pewasiat hendaklah seseorang yang:

(a) telah mencapai umur 18 tahun; (b) tidak merupakan orang yang tidak sempurna akal; (c) bertindak dengan sukarela dan tidak dipaksa; dan (d) tidak dilarang daripada menguruskan hartanya.

Seksyen 6(2) menambah bahawa wasiat seseorang yang tidak layak menjadi pewasiat menurut Hukum Syarak adalah tidak sah, kecuali dengan izin dan kebenaran Mahkamah.

Seksyen 6 sendiri tidak dipinda pada 2016, tetapi takrif "orang yang tak sempurna akal" dalam perenggan (b) itu telah diganti oleh Enakmen A52, dan kini merujuk kepada seseorang yang didapati bercelaru mental di bawah seksyen 51 Akta Kesihatan Mental 2001, dan bukan lagi kepada Ordinan Sakit Otak 1952 seperti dalam teks asal.

Bentuk wasiat yang diiktiraf

Berbeza dengan Akta Wasiat 1959 yang mewajibkan wasiat bertulis, seksyen 3(1) Enakmen Selangor menyatakan sesuatu wasiat boleh dibuat dengan lisan atau tulisan, dan jika orang yang hendak membuat wasiat tidak dapat berbuat demikian, wasiatnya boleh dibuat dengan cara isyarat yang boleh difahami.

Seksyen 3(2) menetapkan wasiat lisan atau wasiat dengan isyarat hendaklah dibuat di hadapan sekurang-kurangnya dua orang saksi yang boleh diterima sebagai saksi menurut Hukum Syarak. Seksyen 3(3) menyatakan wasiat bertulis boleh dibuat dalam borang yang terdapat dalam Jadual Kedua kepada Enakmen itu.

Kebolehan membuat wasiat secara lisan bukan alasan untuk tidak menulisnya. Wasiat lisan lebih sukar dibuktikan, dan pembuktian adalah masalah waris anda, bukan masalah anda.

Peranan wasi

Wasi ialah orang yang anda amanahkan untuk melaksanakan wasiat dan menguruskan pusaka. Peranan itu adalah tanggungjawab pentadbiran, bukan pemberian hak milik. Wasi mengumpul aset, membantu menyelesaikan hutang dan cukai, dan menguruskan agihan mengikut apa yang sah — dia tidak menjadi pemilik harta itu.

Perhatikan perkataan yang sama muncul dalam konteks lain: KWSP menerangkan bahawa bagi ahli beragama Islam, penama KWSP bertindak sebagai wasi/pentadbir yang bertanggungjawab mengagihkan simpanan kepada waris yang berhak mengikut Undang-undang Islam, bukan pemilik mutlak. Dua konteks berbeza, satu prinsip yang sama — memegang bukan sama dengan memiliki.

Empat perkara yang wasiat Islam tidak boleh buat

1. Bukan jalan untuk mengetepikan faraid. Faraid terpakai kepada baki pusaka. Wasiat menyentuh bahagian terhad sebelum baki itu terbentuk.
2. Bukan pembatal penamaan produk kewangan. Jadual 10 Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 [Akta 759] perenggan 4(2) menyatakan penamaan takaful tidak dibatalkan oleh wasiat. Peruntukan setara bagi insurans konvensional ialah perenggan 3(2) Jadual 10 Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 [Akta 758].
3. Bukan hibah. Hibah berlaku semasa hayat dan melibatkan penyerahan; wasiat berkuat kuasa selepas kematian.
4. Bukan pengganti pentadbiran pusaka. Selepas kematian, pusaka masih perlu melalui saluran rasmi. JKPTG menyatakan harta pusaka orang Islam dibahagikan mengikut Hukum Faraid, dan bahawa pembahagian secara sama rata atau muafakat boleh dibuat sekiranya semua waris yang berhak bersetuju.

Ke mana untuk mengesahkan

Wasiat Islam melibatkan lebih daripada satu pihak berkuasa, bergantung kepada persoalan:

• Kandungan dan kesahihan wasiat mengikut Hukum Syarak — pihak berkuasa agama negeri dan Mahkamah Syariah negeri berkenaan.
• Pentadbiran dan pemindahan milik harta — JKPTG/MyLAND untuk pusaka kecil, Amanah Raya Berhad, atau Mahkamah Tinggi bagi kes yang berkenaan. Untuk melihat saluran mana yang mungkin layak disemak, gunakan pencari saluran urus pusaka.
• Anggaran bahagian faraid — Kalkulator Faraid rasmi MyLAND. DuitMap tidak menduplikasi alat ini.

Untuk menyemak jurang dalam perancangan anda secara menyeluruh — wasiat, penamaan, anak bawah umur, hutang, perniagaan dan dokumen — gunakan semakan jurang perancangan pusaka. Untuk meletakkan keputusan ini dalam gambaran kewangan keseluruhan, baca Panduan Lengkap Perancangan Kewangan Peribadi.

Rujukan rasmi

Semua pautan disemak pada 28 Julai 2026.

• Akta Wasiat 1959 [Akta 346], cetakan semula 2006 (menggabungkan semua pindaan sehingga 1 Januari 2006) — seksyen 1(2) dan 2(2) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Act%20346.pdf
• Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) 1999 [Enakmen No. 4 tahun 1999], salinan Warta — seksyen 1(2), 3, 6, 26 dan 28(2) — Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Selangor — https://www.jakess.gov.my/images/pdf/Enakmen%2C%20Kaedah%2C%20Peraturan/A-%20Enakmen/4/Enakmen-Wasiat-Orang-Islam-Negeri-Selangor-1999.pdf
• Enakmen Wasiat Orang Islam (Selangor) (Pindaan) 2016 [Enakmen A52], Warta Kerajaan Negeri Selangor Jil. 70 No. 1, Tambahan No. 1 (Enakmen), 13 Januari 2017 — seksyen 7 memotong subseksyen 26(2); seksyen 2 mengganti takrif; seksyen 9 memasukkan seksyen 27A — Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Selangor — https://www.jakess.gov.my/images/pdf/Enakmen%2C%20Kaedah%2C%20Peraturan/A-%20Enakmen/4/ENAKMEN-WASIAT-ORANG-ISLAM-NEGERI-SELANGOR-PINDAAN-2016.pdf
• Jabatan Kehakiman Syariah Negeri Selangor — senarai Akta/Enakmen/Ordinan (sumber kedua-dua salinan Warta di atas) — https://www.jakess.gov.my/rujukan/akta-enakmen-odinen
• MAIS — Perkhidmatan Harta Pusaka (urutan sebelum agihan faraid) — https://www.mais.gov.my/perkhidmatan-harta-pusaka/
• JKPTG — Soalan Lazim Pusaka Kecil (cara harta pusaka dibahagikan) — https://www.jkptg.gov.my/my/component/content/article/47-faq/pusaka-kecil/1084-pusaka-kecil
• Akta Perkhidmatan Kewangan Islam 2013 [Akta 759], Jadual 10 [Seksyen 142], teks dalam talian 2026 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/3242851_BI/Act%20759%20%28Online%202026%29.pdf
• Akta Perkhidmatan Kewangan 2013 [Akta 758], Jadual 10 [Seksyen 130], teks terkini (pindaan terakhir P.U. (A) 298/2023, berkuat kuasa 6 Oktober 2023) — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/1867218_BI/Act%20758%20Final.pdf
• MyLAND — Kalkulator Faraid rasmi — https://myland.gov.my/myland-adm/waris/WarisFaraidForm.xhtml

Penafian

Kandungan ini adalah maklumat pendidikan umum, bukan nasihat undang-undang, Syariah atau pentadbiran pusaka, dan bukan templat untuk menyediakan wasiat sendiri. Ia tidak mengesahkan kesahihan mana-mana wasiat, tidak menentukan siapa waris anda, dan tidak mengira bahagian faraid. Undang-undang wasiat orang Islam adalah bidang kuasa negeri dan boleh berbeza antara negeri. Sahkan kedudukan anda dengan pihak berkuasa agama negeri, Mahkamah Syariah negeri berkenaan, atau peguam Syarie bertauliah sebelum menyediakan atau bergantung kepada sesuatu wasiat.