Harta Sepencarian Sebelum Faraid: Dua Langkah Berbeza yang Kerap Dicampur

Apabila seorang Muslim meninggal dunia, banyak keluarga terus melompat kepada soalan faraid. Tetapi bagi pasangan yang masih hidup, ada satu langkah yang boleh datang sebelum itu: tuntutan harta sepencarian.

Jawapan ringkasnya: bahagian harta sepencarian bukan bahagian faraid. Ia bukan pemberian daripada pusaka. Ia pengiktirafan bahawa sebahagian daripada harta itu memang milik pasangan yang masih hidup, hasil usaha bersama semasa perkahwinan. Setelah disahkan, bahagian itu dikeluarkan daripada harta pusaka, dan hanya bakinya diagihkan mengikut faraid.

Takrif rasmi

Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 (Akta 303), seksyen 2(1), mentakrifkan harta sepencarian sebagai harta yang diperoleh bersama oleh suami dan isteri semasa perkahwinan berkuat kuasa, mengikut syarat-syarat yang ditentukan oleh Hukum Syarak.

Dua elemen dalam takrif itu penting:

• "diperoleh bersama" — bukan semata-mata harta yang wujud semasa perkahwinan, tetapi harta yang diperoleh melalui usaha bersama.
• "mengikut syarat yang ditentukan oleh Hukum Syarak" — ini bukan formula matematik yang tetap. Ia tertakluk kepada penilaian mahkamah.

Dua langkah, dua persoalan berbeza

Panduan rasmi MyGovernment menyusunnya dalam senarai "Perkara Penting Sebelum Pembahagian Pusaka bagi Orang Islam": kenal pasti aset yang dibeli semasa tempoh perkahwinan dan sama ada terdapat sumbangan bersama; buat tuntutan harta sepencarian di Mahkamah Tinggi Syariah; bahagian pasangan yang dituntut dan disahkan sebagai harta sepencarian akan dikeluarkan daripada harta pusaka.

Di mana ia dituntut

Bagi Wilayah Persekutuan, Akta Pentadbiran Undang-Undang Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1993 (Akta 505) seksyen 46(2)(b) memberikan Mahkamah Tinggi Syariah bidang kuasa sivil untuk mendengar tindakan apabila semua pihak beragama Islam, termasuk perkara berikut:

• (iv) pembahagian atau tuntutan kepada harta sepencarian;
• (v) wasiat atau pemberian semasa marad-al-maut seorang si mati Muslim;
• (vi) hibah semasa hidup atau penyelesaian yang dibuat tanpa balasan yang memadai;
• (viii) pembahagian dan pewarisan harta berwasiat atau tidak berwasiat;
• (ix) penentuan orang yang berhak mendapat bahagian dalam harta pusaka seorang si mati Muslim, atau bahagian yang berhak diterima setiap seorang — inilah asas sijil faraid.

Mahkamah Rendah Syariah pula, di bawah s.47(2)(b), mendengar tuntutan sivil yang amaun atau nilai perkara pokoknya tidak melebihi RM50,000 atau tidak boleh dianggarkan dari segi wang.

Sempadan bidang kuasa yang mesti diambil kira

Akta 303 dan Akta 505 terpakai kepada Wilayah Persekutuan sahaja. Akta 303 seksyen 1(1) menyatakan ia terpakai hanya kepada Wilayah Persekutuan Kuala Lumpur dan Labuan; ia dilanjutkan kepada Putrajaya melalui P.U. (A) 247/2002. Setiap negeri mempunyai enakmen undang-undang keluarga Islam dan enakmen pentadbiran agama Islam masing-masing, dengan peruntukan yang setara tetapi tidak semestinya sama.

Kuasa berkanun dalam Akta 303 seksyen 122 dirangka untuk perceraian, bukan kematian. Seksyen 122(1) memberi Mahkamah kuasa untuk memerintahkan pembahagian aset yang diperoleh semasa perkahwinan melalui usaha bersama apabila membenarkan lafaz talaq atau apabila membuat perintah perceraian. Tuntutan harta sepencarian selepas kematian adalah permohonan yang berbeza, dan bersandarkan bidang kuasa mahkamah Syariah ke atas tuntutan harta sepencarian dan perkara pusaka. Kerana itu, jangan andaikan formula perceraian terpakai terus kepada kes kematian — sahkan dengan Mahkamah Syariah negeri berkenaan atau peguam Syarie.

Sabah dan Sarawak mempunyai enakmen dan ordinan undang-undang keluarga Islam serta mahkamah Syariah tersendiri. Artikel ini tidak meliputi prosedur mereka.

Apa yang mahkamah timbangkan

Faktor berkanun yang disenaraikan dalam Akta 303 s.122 memberi gambaran jenis pertimbangan yang digunakan apabila harta sepencarian dibahagikan:

• s.122(2)(a) — takat sumbangan setiap pihak dalam bentuk wang, harta atau tenaga ke arah memperoleh aset itu;
• s.122(2)(b) — apa-apa hutang yang ditanggung oleh mana-mana pihak untuk manfaat bersama mereka;
• s.122(2)(c) — keperluan anak bawah umur, jika ada;
• s.122(4)(a) — bagi aset yang diperoleh melalui usaha satu pihak sahaja, takat sumbangan pihak yang satu lagi kepada kebajikan keluarga dengan menjaga rumah tangga atau menjaga keluarga;
• s.122(5) — rujukan kepada aset yang diperoleh semasa perkahwinan termasuk aset yang dimiliki sebelum perkahwinan oleh satu pihak yang telah dipertingkatkan dengan ketara semasa perkahwinan oleh pihak yang satu lagi atau melalui usaha bersama.

Seksyen 122(2) juga menyatakan bahawa, tertakluk kepada pertimbangan tersebut, Mahkamah hendaklah cenderung ke arah pembahagian sama rata bagi aset usaha bersama; manakala bagi aset usaha satu pihak, s.122(4) menyatakan pihak yang usahanya memperoleh aset itu hendaklah menerima bahagian yang lebih besar. Sekali lagi: peruntukan ini dirangka dalam konteks perceraian dan bukan jaminan hasil bagi tuntutan selepas kematian.

Aset dalam nama satu orang sahaja

Ini situasi paling biasa: rumah didaftarkan atas nama suami sahaja, walaupun isteri menyumbang kepada ansuran, ubah suai atau perbelanjaan rumah tangga sepanjang tahun.

Dalam perbicaraan pusaka kecil, Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Akta 98) seksyen 14(2)(a) mengiktiraf kategori pertikaian sampingan, iaitu pertikaian sama ada sesuatu harta atau kepentingan dalamnya membentuk sebahagian daripada harta pusaka si mati. Seksyen 14(3) memperuntukkan Pegawai Pembahagian Pusaka hendaklah mendengar dan memutuskan pertikaian sedemikian selepas memastikan semua pihak yang perlu hadir.

Selain itu, seksyen 19(1)(a) Akta 98 memperuntukkan bahawa jika timbul persoalan sukar mengenai undang-undang atau adat yang berkaitan dengan undang-undang Islam atau adat Melayu, Pegawai Pembahagian Pusaka boleh merujuk perkara itu untuk keputusan Raja negeri berkenaan atau orang atau badan yang diarahkan oleh Raja. Ini menunjukkan bahawa persoalan Syariah tidak diputuskan secara tersendiri dalam prosiding pusaka kecil.

Kesimpulan praktikalnya: nama pada geran bukan jawapan muktamad, tetapi ia juga bukan sesuatu yang boleh diketepikan tanpa perintah atau pengesahan rasmi.

Simpanan KWSP dan perintah pembahagian aset perkahwinan

Akta Kumpulan Wang Simpanan Pekerja 1991 (Akta 452) seksyen 53A memperuntukkan bahawa, walau apa pun seksyen 51, apabila perintah dikeluarkan oleh mahkamah bahawa sebahagian daripada wang dalam kredit ahli ialah aset perkahwinan, Lembaga boleh — setelah diserahkan perintah bermeterai — memindahkan jumlah yang diperintahkan ke akaun penerima yang dinamakan dalam perintah, tertakluk kepada terma yang ditetapkan Lembaga. Seksyen 53A(2) menyatakan pemindahan ditangguhkan jika perintah atau prosiding lain yang menghalang pelaksanaan diserahkan kepada Lembaga.

Ini bermakna simpanan KWSP boleh menjadi sebahagian daripada perbincangan aset perkahwinan apabila ada perintah mahkamah — bukan atas permintaan keluarga sahaja.

Bagi bukan Islam: tiada konsep harta sepencarian dalam pusaka

Bagi pasangan bukan Islam, kuasa mahkamah sivil untuk memerintahkan pembahagian aset perkahwinan terletak pada seksyen 76 Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976 (Akta 164). Peruntukan itu terpakai apabila mahkamah memberikan dekri perceraian atau pengasingan kehakiman — bukan apabila salah seorang pasangan meninggal dunia.

Apabila kematian berlaku, pusaka bukan Islam diagihkan mengikut wasiat sah, atau mengikut Akta Pembahagian 1958 (Akta 300) jika tiada wasiat. Ambil perhatian skop Akta 300 sendiri: ia terpakai di Semenanjung Malaysia dari 1 Mei 1958 dan dilanjutkan ke Sarawak dari 12 Disember 1986 melalui P.U. (A) 446/1986; ia tidak dilanjutkan ke Sabah. Isu pemilikan benefisial ke atas harta atas nama satu pihak boleh timbul, tetapi ia dikendalikan melalui saluran undang-undang sivil dan bukan sebagai tuntutan harta sepencarian.

Contoh RM

Puan N dan suaminya membeli rumah RM400,000 semasa perkahwinan. Geran atas nama suami sahaja. Suami meninggal dunia. Puan N memfailkan tuntutan harta sepencarian di Mahkamah Tinggi Syariah dan mahkamah mengesahkan bahagiannya.

Jika mahkamah mengesahkan bahagian 50%, RM200,000 diiktiraf sebagai milik Puan N sendiri dan dikeluarkan daripada harta pusaka. Hanya baki RM200,000 masuk ke dalam pusaka, dan itu pun selepas hutang serta kos pentadbiran diselesaikan, sebelum faraid dikira ke atas bakinya. Puan N masih boleh menerima bahagian faraidnya sebagai balu ke atas baki tersebut.

Peratusan 50% dalam contoh ini bukan kadar rasmi. Bahagian sebenar ditentukan oleh mahkamah berdasarkan fakta, keterangan sumbangan dan pertimbangan Hukum Syarak.

Langkah seterusnya

• Asingkan aset yang diperoleh semasa perkahwinan daripada aset lain, dan tandakan item yang belum pasti, dengan Inventori Aset, Hutang & Dokumen Pusaka.
• Lihat kesan tuntutan yang belum selesai ke atas baki bersih sementara dengan Anggaran Harta Bersih Sebelum Agihan. Alat ini menandakan item dipertikai dan tidak mengira bahagian faraid.
• Semak saluran pentadbiran yang mungkin berkenaan dengan Saluran Urus Pusaka.

Rujukan rasmi

• Akta Undang-Undang Keluarga Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1984 (Akta 303), teks kemas kini AGC setakat 1 Januari 2014 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/LOM/EN/Act%20303%20%2811.3.2014%29.pdf
• Akta Pentadbiran Undang-Undang Islam (Wilayah-Wilayah Persekutuan) 1993 (Akta 505), teks kemas kini AGC menggabungkan pindaan sehingga 21 Jun 2022 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/1734152_BI/Act%20505%20%28Final%29.pdf
• Akta Harta Pusaka Kecil (Pembahagian) 1955 (Akta 98), teks kemas kini AGC setakat 15 Julai 2024 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/2545243_BI/Act%2098%20%28Online%202025%29.pdf
• Akta Kumpulan Wang Simpanan Pekerja 1991 (Akta 452), teks kemas kini AGC setakat 1 Julai 2022 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/1736246_BI/Act%20452%20%28Online%202022%29.pdf
• Akta Membaharui Undang-Undang (Perkahwinan dan Perceraian) 1976 (Akta 164), teks kemas kini AGC setakat 15 Disember 2018 — https://lom.agc.gov.my/ilims/upload/portal/akta/outputaktap/1908313_BI/Act%20164%20%28online%202026%29.pdf
• MyGovernment, Perkara Penting Sebelum Pembahagian Pusaka bagi Orang Islam — https://www.malaysia.gov.my/my/categories/kematian-pusaka/pembahagian-harta-pusaka/perkara-penting-sebelum-pembahagian-pusaka-bagi-orang-islam
• MyLAND, Kalkulator Faraid rasmi — https://myland.gov.my/myland-adm/waris/WarisFaraidForm.xhtml

Semua sumber di atas disemak pada 28 Julai 2026.

Penafian

Kandungan ini ialah maklumat pendidikan umum, bukan nasihat undang-undang, Syariah atau pentadbiran pusaka. Ia tidak menentukan sama ada anda mempunyai tuntutan harta sepencarian, tidak mengira bahagian tuntutan itu, dan tidak mengira bahagian faraid. Rujukan berkanun dalam artikel ini adalah kepada undang-undang Wilayah Persekutuan; setiap negeri mempunyai enakmen sendiri, dan Sabah serta Sarawak mempunyai rangka undang-undang berasingan. Sahkan dengan Mahkamah Syariah negeri berkenaan, pihak berkuasa agama negeri atau peguam Syarie sebelum membuat sebarang tuntutan atau agihan.