Kena Retrench? Checklist Hak Anda Minggu Pertama

Minggu pertama selepas diberitahu anda diberhentikan, ada empat perkara yang benar-benar mendesak: dapatkan surat penamatan dan sebabnya secara bertulis, semak notis atau bayaran ganti notis, semak sama ada anda layak faedah penamatan berkanun, dan failkan tuntutan SIP PERKESO. Satu lagi berjalan serentak dengan jam yang ketat — jika "lebihan pekerja" itu nampak tidak tulen, laluan Seksyen 20 Akta Perhubungan Perusahaan 1967 hanya terbuka selama 60 hari.

Artikel ini ialah senarai tindakan, bukan penerangan undang-undang. Untuk kadar notis dan kadar faedah penamatan secara mendalam, baca Hak Pekerja Malaysia: jam kerja, notis penamatan dan faedah pemberhentian.

Nota penting

Ini panduan umum untuk rujukan, bukan nasihat undang-undang dan bukan pengesahan kelayakan anda. Setiap angka di sini ialah minimum berkanun — kontrak atau perjanjian kolektif anda boleh memberi lebih. Sama ada wang itu benar-benar terhutang kepada anda bergantung pada fakta yang hanya Jabatan Tenaga Kerja (JTK), PERKESO atau Mahkamah Perusahaan boleh tentukan. Rujuk sumber rasmi yang disenaraikan di hujung artikel, dan dapatkan nasihat undang-undang untuk kes anda sendiri.

Nota wilayah: Akta Kerja 1955 dan Peraturan-Peraturan 1980 di bawahnya terpakai di Semenanjung Malaysia dan Wilayah Persekutuan Labuan sahaja. Sabah (Ordinan Buruh Sabah, Bab 67) dan Sarawak (Bab 76) mempunyai rejim sendiri — lihat bahagian akhir.

Checklist minggu pertama — versi ringkas

Hari 1: dapatkan surat dan sebab secara bertulis

Jangan bergantung pada mesyuarat lisan. Minta satu dokumen yang menyatakan:

• tarikh kuat kuasa penamatan (ini "tarikh berkaitan" yang menggerakkan hampir setiap tempoh di bawah);
• sebab penamatan — "lebihan pekerja"/redundansi, penutupan operasi, pertukaran pemilikan, atau lain-lain;
• tempoh notis yang diberi, atau jumlah bayaran ganti notis;
• senarai bayaran akhir yang majikan cadang bayar.

Sebab yang tertulis itu penting kerana ia menentukan laluan anda. Akta Kerja 1955 seksyen 12(3) menyenaraikan enam keadaan lebihan pekerja — antaranya majikan berhenti menjalankan perniagaan, keperluan perniagaan terhadap kerja jenis itu telah terhenti atau berkurangan, dan pertukaran pemilikan perniagaan. Dalam enam keadaan itu, skala notis berkanun terpakai "regardless of anything to the contrary contained in the contract of service" — iaitu kontrak tidak boleh memendekkannya.

Kumpulkan juga slip gaji 12 bulan terakhir. Anda akan memerlukannya untuk mengira purata upah harian, dan kaedahnya berbeza daripada pembahagi gaji biasa (lihat di bawah).

Hari 1–2: semak notis, atau bayaran ganti notis

Skala notis minimum di bawah seksyen 12(2) Akta Kerja 1955, apabila kontrak anda tidak menetapkan tempohnya sendiri:

Tiga perkara yang mudah terlepas pandang:

1. Notis mesti bertulis, dan hari notis diberi dikira dalam tempoh notis (s.12(4)).
2. Notis mesti sama bagi kedua-dua pihak — teks s.12(2) berbunyi "shall be the same for both employer and employee". Kontrak yang memberi majikan 1 minggu tetapi menuntut 2 bulan daripada anda melanggar peruntukan itu pada mukanya.
3. Ambang gaji RM4,000 tidak terpakai kepada seksyen 12 dan 13. Jadual Pertama perenggan 1A menyenaraikan dengan tepat peruntukan yang tidak terpakai kepada pekerja berpendapatan melebihi RM4,000 sebulan, dan s.12–15 tiada dalam senarai itu. Jadi skala notis terpakai kepada semua pekerja di bawah Akta tanpa mengira gaji.

Jika majikan menamatkan tanpa memberi notis penuh, seksyen 13(1) mewajibkan bayaran indemniti bersamaan upah yang akan terakru sepanjang tempoh notis atau baki notis yang belum tamat — bukan automatik "gaji sebulan". Arahnya dua hala: pekerja yang berhenti tanpa notis penuh pula membayar majikan.

Untuk menyemak angka anda sendiri, guna kalkulator tempoh notis dan kalkulator gaji akhir.

Hari 2–3: semak kelayakan faedah penamatan berkanun

Faedah penamatan (termination benefits) ialah bayaran berasingan daripada ganti notis. Kaedah 6(4) Peraturan-Peraturan Kerja (Faedah-Faedah Penamatan dan Rentikerja Sementara) 1980 menyatakannya sebagai bayaran "in addition to" apa-apa bayaran di bawah seksyen 13 — jadi ia tambahan, bukan pengganti.

Palang pertama: tempoh perkhidmatan

Kaedah 3(1) menetapkan kelayakan hanya timbul selepas kontrak perkhidmatan berterusan tidak kurang 12 bulan berakhir pada tarikh berkaitan. Kaedah 3(2) membenarkan dua tempoh pekerjaan atau lebih dikira bersama jika jumlah jeda antara keduanya tidak melebihi 30 hari secara agregat.

Palang kedua: liputan gaji — dan ini yang paling kerap terlepas pandang

Peraturan 1980 dibuat di bawah seksyen 60J Akta Kerja 1955. Jadual Pertama perenggan 1A mengeluarkan seksyen 60J daripada peruntukan yang terpakai kepada pekerja yang gajinya melebihi RM4,000 sebulan. Maka bagi pekerja itu, faedah penamatan berkanun tidak terpakai langsung — walau berapa lama pun perkhidmatannya. Kontrak atau perjanjian kolektif masih boleh memberikannya; Akta tidak.

Dua butiran yang mengubah jawapan:

• Ujian RM4,000 menggunakan takrif "upah" yang lebih sempit. Jadual Pertama perenggan 3 mengecualikan komisen, elaun sara hidup dan bayaran kerja lebih masa daripada kiraan itu. Gaji kasar anda pada slip bukan semestinya angka yang diuji.
• Perenggan 2 Jadual Pertama meliputi beberapa golongan "tanpa mengira jumlah upah yang diperoleh sebulan" — antaranya pekerja yang terlibat dalam kerja tangan (manual labour), pengendali kenderaan komersial, dan penyelia pekerja kerja tangan. Perenggan 1A pula bermula dengan "Notwithstanding paragraph 1" — bukan "perenggan 1 dan 2". Sama ada pengecualian RM4,000 itu sampai kepada golongan perenggan 2 tidak dinyatakan dengan jelas oleh Jadual itu sendiri, dan DuitMap tidak menemui tafsiran rasmi yang menyelesaikannya.

Kesimpulan praktikal: jangan tentukan kelayakan anda daripada angka gaji sahaja. Jika gaji anda melebihi RM4,000 dan kerja anda melibatkan kerja tangan atau penyeliaannya, bawa soalan itu kepada JTK, bukan kepada kalkulator.

Palang ketiga: senarai penafian

Kaedah 4 dan 7 Peraturan 1980 menafikan faedah dalam keadaan berikut. Baca sebagai senarai semak, bukan sebagai keputusan:

• Tamat kerana mencapai umur persaraan yang dinyatakan dalam kontrak (kaedah 4(1)(a)).
• Dibuang kerja atas alasan salah laku selepas siasatan dalaman yang wajar (kaedah 4(1)(b)).
• Berhenti secara sukarela, kecuali di bawah s.13(2) atau atas sebab dalam s.14(3) Akta (kaedah 4(1)(c)).
• Kontrak diperbaharui atau ditawarkan semula dengan terma tidak kurang baik, dan tawaran itu ditolak secara tidak munasabah (kaedah 4(2)–(3)).
• Meninggalkan kerja sebelum tempoh notis tamat tanpa persetujuan majikan atau bayaran ganti (kaedah 4(4)).
• Pekerja luar (out-worker) — Peraturan ini tidak terpakai langsung (kaedah 7).

Kadar dan contoh pengiraan (anggaran)

Kadar berkanun di bawah kaedah 6(1), bagi Semenanjung Malaysia dan Labuan:

Kadar itu terpakai kepada setiap tahun, bukan berperingkat. Lima tahun perkhidmatan dibayar 20 hari untuk kesemua lima tahun — bukan 10 hari bagi dua tahun pertama dan 15 hari bagi tiga tahun berikutnya. Tahun tidak lengkap dikira pro-rata, dibundarkan kepada bulan terdekat.

"Sehari gaji" bukan gaji bulanan dibahagi 26

Kaedah 6(2) mentakrifkan sehari gaji sebagai purata upah harian benar anda sepanjang 12 bulan perkhidmatan lengkap sebelum tarikh berkaitan. Ini pembahagi ketiga yang berbeza daripada dua yang biasa dilihat pada slip gaji — ia bukan bahagi 26 (bayaran ganti cuti, s.60I) dan bukan bahagi hari kalendar (gaji bulan tidak lengkap, s.18A). Kerana ia bergantung pada apa yang benar-benar dibayar sepanjang tahun itu — termasuk kerja lebih masa, elaun dan tempoh tanpa gaji — DuitMap tidak menerbitkannya daripada gaji bulanan anda. Kira sendiri daripada 12 slip gaji itu.

Contoh RM (anggaran sahaja)

Seorang pekerja di Semenanjung Malaysia, gaji dalam liputan s.60J, perkhidmatan 6 tahun 4 bulan (76 bulan), dan purata upah harian benar yang dikira daripada 12 slip gaji terakhir ialah RM120.

• Tempoh perkhidmatan 76 bulan = 6.33 tahun → melebihi 5 tahun → 20 hari gaji setiap tahun.
• Anggaran faedah = RM120 × 20 hari × (76 ÷ 12) = RM15,200.

Bayaran ganti notis dikira berasingan dan sebagai tambahan: pada 6 tahun perkhidmatan, notis minimum ialah 8 minggu, jadi indemniti s.13(1) ialah upah yang akan terakru sepanjang 8 minggu itu (atau baki notis yang belum tamat).

Angka ini anggaran untuk rujukan umum, bukan pengesahan kelayakan. Untuk menyemak versi anda sendiri termasuk kaveat liputan, guna penganggar faedah penamatan DuitMap.

Bila ia mesti dibayar

Kaedah 11(1) menetapkan faedah penamatan dibayar tidak lewat daripada tujuh hari selepas tarikh berkaitan, dan kegagalan mematuhinya ialah satu kesalahan. Kaedah 12 menambah kewajipan berasingan: apabila membuat bayaran, majikan mesti memberi penyata bertulis tentang jumlah dan cara ia dikira. Jika tidak diberi, anda boleh menuntutnya secara bertulis dan majikan ada 14 hari dari tarikh notis itu diberi.

Hari 2–3: failkan tuntutan SIP PERKESO

Pemberhentian kerja kerana lebihan pekerja ialah antara sebab yang layak di bawah Sistem Insurans Pekerjaan (SIP/EIS). Menurut PERKESO, seorang Orang Berinsurans layak jika ia memohon dalam tempoh 60 hari dari tarikh kehilangan pekerjaan, memenuhi Syarat Kelayakan Caruman, dan tidak bekerja mengikut takrif kehilangan pekerjaan di bawah Akta SIP. Pendaftaran dengan MYFutureJobs juga diperlukan.

Cara Akta 800 menyusunnya patut difahami kerana ia menjelaskan kenapa "senarai sebab layak" tidak pernah lengkap. Seksyen 30(1) berkata setiap penamatan adalah kehilangan pekerjaan kecuali enam sebab: peletakan jawatan secara sukarela; habisnya tempoh kontrak; penamatan atas persetujuan bersama tanpa terma dan syarat; penyiapan kerja mengikut terma kontrak; persaraan; dan penamatan disebabkan salah laku. Retrenchment tulen tiada dalam senarai itu, jadi ia kekal sebagai kehilangan pekerjaan.

Dua perkara yang menentukan wang:

• Jika anda ditawarkan pakej pemisahan sukarela, seksyen 30(2)(a) mengeluarkan "peletakan jawatan di bawah skim pemisahan sukarela dengan persetujuan bersama" daripada takrif peletakan jawatan sukarela — jadi ia kekal satu kehilangan pekerjaan. Bandingkan pilihan itu dengan teliti dalam MSS vs VSS: beza skim pemisahan sukarela.
• Sebaliknya, "persetujuan bersama tanpa terma dan syarat" — berpisah baik-baik tanpa apa-apa dibayar — dikecualikan secara nyata oleh s.30(1)(c) dan boleh menggagalkan tuntutan. Satu perkataan memisahkan dua keadaan itu.

PERKESO sendiri yang memutuskan sama ada kehilangan pekerjaan telah berlaku (s.31). Jika ia memutuskan tidak, tuntutan ditolak dan "disifatkan tidak pernah dibuat" — jalan ke hadapan ialah Lembaga Rayuan Keselamatan Sosial (s.59(1)(d)), bukan mahkamah sivil, yang ditolak bidang kuasanya oleh s.59(3). Permohonan ke Lembaga Rayuan pula ada tempoh 60 harinya sendiri, dikira dari tarikh kausa tindakan timbul (s.61(2)).

Langkah demi langkah proses tuntutan ada dalam Cara tuntut EIS (SIP) PERKESO. Sementara bayaran belum masuk, jangan kira ia sebagai tunai dalam bajet anda — Pelan Tunai 30 Hari Selepas Hilang Kerja menerangkan cara merancang tanpa bergantung pada wang yang belum lulus.

Hari 3–7: adakah "lebihan pekerja" ini tulen?

Ada satu pemeriksaan yang wajib dibuat pada minggu pertama, kerana jamnya sudah berjalan.

Tanda-tanda yang patut anda rekodkan:

• Jawatan anda diiklankan semula tidak lama selepas anda keluar, atau seseorang diambil untuk melakukan kerja yang sama.
• Pemilihan nampak tidak adil — hanya anda dipilih daripada beberapa orang yang membuat kerja serupa, tanpa kriteria yang dijelaskan.
• Pekerja asing dalam jawatan serupa dikekalkan sedangkan anda pekerja tempatan diberhentikan.
• Sebab yang diberi berubah-ubah antara mesyuarat lisan dan surat.

Butiran ketiga bukan sekadar tanggapan keadilan. Seksyen 60N Akta Kerja 1955 menetapkan bahawa apabila majikan perlu mengurangkan tenaga kerja kerana lebihan pekerja, ia tidak boleh menamatkan perkhidmatan pekerja tempatan melainkan ia telah terlebih dahulu menamatkan perkhidmatan semua pekerja asing yang diambil bekerja dalam kapasiti yang serupa dengan pekerja tempatan itu. Seksyen 60M pula melarang majikan menamatkan kontrak pekerja tempatan bagi tujuan mengambil pekerja asing. (Bagi maksud Bahagian ini, "pekerja asing" tidak termasuk penduduk tetap Malaysia — s.60O.)

Majikan juga mempunyai kewajipan melapor kepada Jabatan Tenaga Kerja. Akta Kerja 1955 seksyen 63 memberi Ketua Pengarah Tenaga Kerja kuasa mewajibkan majikan mengemukakan pulangan (returns) dalam borang yang ditetapkan, dan seksyen 63(2) menjelaskan kuasa itu meliputi setiap pekerja tanpa mengira gaji bulanannya. Nama borang, kandungannya dan tempoh notis pelaporan tidak disahkan dalam artikel ini — jika anda ingin tahu sama ada majikan anda melaporkan pemberhentian ini, tanya pejabat JTK negeri anda secara langsung.

Prinsip pemilihan lain yang sering disebut dalam perbincangan retrenchment — seperti mendahulukan pekerja yang paling baharu berkhidmat — bukan formula berkanun dalam Akta Kerja 1955. Ia hujah tentang keadilan pemilihan, dan forumnya bukan Akta Kerja.

Kalau ya: laluan Seksyen 20, dan jam 60 hari

Jika anda percaya "lebihan pekerja" itu hanyalah label untuk pembuangan tanpa sebab atau alasan yang adil, laluannya ialah seksyen 20 Akta Perhubungan Perusahaan 1967 [Akta 177] — Akta yang berlainan, dengan jabatan yang berlainan dan jam yang berlainan daripada semua tempoh di atas.

• Representasi bertulis dibuat kepada Ketua Pengarah Perhubungan Perusahaan (JPPM) — bukan JTK. Dua jabatan berbeza; pergi ke pintu yang salah membuang masa yang anda tidak ada.
• Tempoh: 60 hari dari tarikh pembuangan. Jika anda dibuang dengan notis, anda boleh memfailkan bila-bila masa dalam tempoh notis itu dan sehingga 60 hari selepas notis tamat. Teks Akta berbunyi Ketua Pengarah "shall not entertain" representasi yang lewat — ini had bidang kuasa, bukan budi bicara.
• Apa yang dipohon secara berkanun ialah pengembalian kerja, bukan wang. Wang datang kemudian sebagai apa yang Mahkamah putuskan.
• Sejak 1 Januari 2021 (pindaan Akta A1615), Ketua Pengarah sendiri merujuk kes yang tidak selesai terus ke Mahkamah Perusahaan tanpa perakuan Menteri.
• Award ada hadnya. Jadual Kedua Akta 177, yang mengikat melalui s.30(6A), mengehadkan backwages kepada maksimum 24 bulan (pekerja disahkan) atau 12 bulan (pekerja dalam percubaan) berdasarkan gaji terakhir; memotong sebahagian pendapatan yang anda peroleh selepas pembuangan; tidak membenarkan pampasan bagi kehilangan pendapatan masa depan; dan mengambil kira salah laku yang menyumbang. Siling 24 bulan itu bukan anggaran award anda.

Panduan penuh laluan ini ada dalam Dipecat tidak adil? Panduan tuntutan di Mahkamah Perusahaan (Seksyen 20).

Perhatikan bahawa menuntut di bawah s.20 dan menerima bayaran penamatan ialah dua perkara berbeza — dan s.20(4) menyatakan sesuatu award di bawah s.20(3) menghalang tindakan ganti rugi bagi pembuangan salah di mana-mana mahkamah. Dapatkan nasihat sebelum menandatangani apa-apa pelepasan penuh dan muktamad.

Hari 3–7: sahkan tarikh gaji akhir

Akta Kerja 1955 menetapkan tarikh akhir yang berbeza mengikut cara kontrak ditamatkan:

Jadi tiga bayaran, dan tiga tarikh akhir yang tidak sama. Semak setiap satu berasingan; jangan andaikan semuanya masuk sekali gus pada hari gaji berikutnya. Jika gaji akhir tidak dibayar, aduan gaji ialah bidang kuasa JTK.

Sabah dan Sarawak

Kadar 10/15/20 hari di atas datang daripada Peraturan-Peraturan Kerja 1980 yang hanya terpakai di Semenanjung Malaysia dan Labuan.

• Sabah: kadar yang sama diterbitkan oleh JTK Sabah dalam Soalan Lazimnya sendiri, sebagai kadar yang ditetapkan di bawah Labour Rules (Sabah) — di bawah Ordinan Buruh Sabah (Bab 67) s.104F.
• Sarawak: JTK Sarawak menerbitkan skala yang sama dalam kalkulator rasminya sendiri, di bawah Ordinan Buruh Sarawak (Bab 76) s.105F.

⚠ Bagi kedua-dua negeri, kadar itu diambil daripada penerbitan rasmi jabatan, bukan teks Kaedah yang diwartakan. Sahkan dengan jabatan tenaga kerja negeri anda sebelum bergantung padanya.

Apa artikel ini tidak tentukan

• Sama ada anda layak. Kaedah 4 menafikan kelayakan dalam lima keadaan yang bergantung pada fakta — termasuk sama ada tawaran pekerjaan semula ditolak "secara tidak munasabah". Itu soalan untuk JTK, bukan untuk jadual.
• Sama ada pembuangan anda adil. Apa yang menjadikan sesuatu sebab "adil" ialah keseluruhan badan keputusan Mahkamah Perusahaan, bukan teks statut.
• Sama ada tempoh notis dalam kontrak yang lebih pendek daripada skala s.12(2) sah. Seksyen 7 membatalkan terma yang kurang baik daripada Akta, tetapi s.12(2) sendiri menyerahkan panjang notis kepada kontrak bertulis. Tafsirannya belum diselesaikan di sini — jangan andaikan skala berkanun sentiasa menang tanpa nasihat undang-undang.
• Amaun SIP anda. Kadar dan tempoh bayaran bergantung pada Syarat Kelayakan Caruman dan gaji anggapan; PERKESO yang mengira.
• Layanan cukai ke atas pampasan anda. Ada pengecualian tertentu di bawah Akta Cukai Pendapatan 1967, dan ia bergantung pada jenis bayaran.
• Pembantu rumah mempunyai rejim notis yang berbeza sama sekali (s.57 Akta Kerja 1955), dan Jadual Pertama perenggan 2(5) mengecualikan mereka daripada s.12 dan s.14 tanpa mengira gaji.

Rujukan rasmi

• Akta Kerja 1955 [Akta 265], seksyen 12 (notis penamatan), seksyen 13 (bayaran ganti notis), seksyen 20 dan 21 (bayaran upah apabila kontrak tamat), seksyen 60M dan 60N (larangan menggantikan pekerja tempatan dengan pekerja asing; keutamaan penamatan pekerja asing semasa lebihan pekerja), seksyen 63 (kewajipan mengemukakan pulangan), dan Jadual Pertama perenggan 1A, 2 dan 3. Teks sahih: Cetakan Semula sebagaimana pada 1 Ogos 2023, Jabatan Peguam Negara, lom.agc.gov.my. Terpakai di Semenanjung Malaysia dan Wilayah Persekutuan Labuan sahaja.
• Peraturan-Peraturan Kerja (Faedah-Faedah Penamatan dan Rentikerja Sementara) 1980 [P.U. (A) 278/1980, disemak sebagai P.U. (A) 338/1983], dibuat di bawah seksyen 60J Akta Kerja 1955 — kaedah 3 (tempoh kelayakan), kaedah 4 dan 7 (penafian), kaedah 6 (skala, takrif sehari gaji, bayaran tambahan) dan kaedah 11 serta 12 (tarikh bayaran dan penyata bertulis). Diterbitkan oleh Jabatan Tenaga Kerja Semenanjung Malaysia, jtksm.mohr.gov.my.
• Akta Perhubungan Perusahaan 1967 [Akta 177], subseksyen 20(1), 20(1A), 20(3) dan 20(4), subseksyen 30(6A) dan Jadual Kedua. Teks kemas kini dalam talian sebagaimana pada 1 November 2021, Jabatan Peguam Negara, lom.agc.gov.my. Pindaan Akta A1615 berkuat kuasa 1 Januari 2021.
• Akta Sistem Insurans Pekerjaan 2017 [Akta 800], seksyen 30 (takrif kehilangan pekerjaan), seksyen 31 (penentuan oleh PERKESO), seksyen 59 dan 61 (Lembaga Rayuan Keselamatan Sosial). Teks kemas kini dalam talian sebagaimana pada 1 September 2022, Jabatan Peguam Negara, lom.agc.gov.my.
• PERKESO — halaman rasmi Sistem Insurans Pekerjaan, bagi tetingkap permohonan 60 hari, Syarat Kelayakan Caruman dan pendaftaran MYFutureJobs, perkeso.gov.my.
• JTK Sabah (Soalan Lazim) dan JTK Sarawak (kalkulator rasmi) bagi kadar faedah penamatan di kedua-dua negeri — penerbitan jabatan, bukan teks Kaedah yang diwartakan.

Kemas kini terakhir: 24 Ogos 2026.